MÜƏLLİM – CƏMİYYƏTİN İNTELLEKTUAL VƏ MƏNƏVİ İNKİŞAFININ MEMARI

ADPU-nun b.ü.f.d., b/m., Balaxanova Qumru Vasif

5 Oktyabr – Beynəlxalq Müəllimlər Günü yalnız müəllim əməyinin qiymətləndirildiyi əlamətdar tarix deyil, həm də təhsilin, elmin, mənəvi dəyərlərin və gələcəyə yönəlmiş intellektual inkişafın cəmiyyətdəki əhəmiyyətini bir daha dərk etmək üçün mühüm fürsətdir. Müəllim şəxsiyyəti bütün dövrlərdə cəmiyyətin tərəqqisində mühüm rol oynamış, bilik və təcrübənin nəsildən-nəslə ötürülməsinin əsas təminatçısı olmuşdur. Müasir dünyada sürətli elmi-texnoloji inkişaf, rəqəmsallaşma və süni intellektin təhsil prosesinə inteqrasiyası müəllimlik peşəsinin qarşısında yeni vəzifələr qoyur. Artıq müəllim yalnız hazır bilikləri şagirdə və tələbəyə çatdıran şəxs deyil. O, öyrənmə prosesinin təşkilatçısı, elmi düşüncənin formalaşdırıcısı, tədqiqat marağının stimullaşdırıcısı, mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı və şəxsiyyət inkişafının istiqamətləndiricisidir. Azərbaycanın dövlətçilik və təhsil tarixində müəllimə verilən yüksək qiymətin xüsusi yeri vardır.

\Ümummilli Lider Heydər Əliyev təhsili və müəllim əməyini daim diqqət mərkəzində saxlamış, cəmiyyətin gələcəyinin məhz təhsildən asılı olduğunu vurğulamışdır. Onun məşhur fikirlərindən biri bu gün də öz aktuallığını qoruyur: “Təhsil millətin gələcəyidir.” Bu fikir müəllimin cəmiyyət qarşısındakı məsuliyyətinin miqyasını aydın şəkildə ifadə edir. Çünki təhsilin keyfiyyəti, ilk növbədə, onu həyata keçirən müəllimin peşəkarlığı, dünyagörüşü, elmi hazırlığı və pedaqoji mövqeyi ilə sıx bağlıdır. Heydər Əliyevin müəllimlərə münasibəti yalnız təhsil prosesinin təşkili ilə məhdudlaşmırdı. O, müəllim şəxsiyyətini milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və gələcək nəslin yetişdirilməsi baxımından yüksək qiymətləndirirdi. Ulu Öndərin “Müəllimlik çox şərəfli və məsuliyyətli peşədir” fikri müəllim əməyinin ictimai mahiyyətini ifadə edən mühüm prinsiplərdən biridir. Müəllim cəmiyyətin gələcəyinə bu gün təsir edən peşə sahibidir. Hər bir müəllimin auditoriyada söylədiyi fikir, şagirdə verdiyi məsləhət, tələbədə oyatdığı maraq və aşıladığı dəyər uzun illər sonra belə öz nəticəsini göstərə bilər. Bu baxımdan müəllim əməyinin nəticəsini yalnız qiymət və ya imtahan göstəriciləri ilə ölçmək mümkün deyil. Müəllimin əsl nailiyyəti müstəqil düşünən, araşdıran, məsuliyyətli qərarlar qəbul edən və cəmiyyətə fayda verən şəxsiyyətlərin yetişdirilməsində özünü göstərir.

XXI əsrdə müəllimin fəaliyyətində elmi-tədqiqat və innovativ yanaşmaların əhəmiyyəti daha da artmışdır. Müasir pedaqoq daim öyrənməli, öz elmi və metodik biliklərini yeniləməli, yeni təlim texnologiyalarını mənimsəməli və təhsilalanların fərdi xüsusiyyətlərini nəzərə almalıdır. Rəqəmsal resurslardan istifadə, layihə və tədqiqat əsaslı təlim, interaktiv metodlar, süni intellekt alətləri və fərdiləşdirilmiş öyrənmə imkanları müəllimin fəaliyyətinin yeni istiqamətlərini formalaşdırır. Lakin texnologiyalar nə qədər inkişaf etsə də, müəllimin insan şəxsiyyətinə təsir edən mənəvi missiyası öz əhəmiyyətini itirmir. Texnologiya məlumatı sürətlə təqdim edə bilər, lakin həmin məlumatın elmi və etik baxımdan qiymətləndirilməsini, düzgün istiqamətdə tətbiqini və insan dəyərləri ilə əlaqələndirilməsini müəllimin pedaqoji rəhbərliyi təmin edir. Bu baxımdan gələcəyin müəllimi həm yüksək texnoloji savada, həm də güclü pedaqoji və mənəvi keyfiyyətlərə malik olmalıdır. Azərbaycan təhsilinin inkişafında müəllimlərin rolu xüsusilə əhəmiyyətlidir. Ölkənin elmi, iqtisadi, sosial və mədəni potensialının formalaşmasında müəllimlərin yetişdirdiyi nəsillərin mühüm payı vardır. Hər bir alim, həkim, mühəndis, hüquqşünas, dövlət xadimi, tədqiqatçı və digər peşə sahibi öz həyat yolunun müəyyən mərhələsində müəlliminin əməyindən bəhrələnmişdir. Buna görə də müəllim yalnız bir peşənin nümayəndəsi deyil, bütün digər peşələrin formalaşmasına zəmin yaradan fundamental qüvvədir. Müəllimlik həm də davamlı özünütəkmilləşdirmə tələb edən peşədir. Müəllim özü öyrənməyi dayandırdığı anda tədrisin inkişaf dinamikasından geri qalır. Buna görə də müasir müəllim elmi yenilikləri izləməli, beynəlxalq təcrübəni öyrənməli, tədqiqat aparmalı, pedaqoji fəaliyyətini təhlil etməli və yeni metodların tətbiqinə açıq olmalıdır. Ömürboyu öyrənmə prinsipi müəllim peşəsinin əsas xüsusiyyətlərindən birinə çevrilmişdir.

Müəllim eyni zamanda milli kimliyin və mənəvi dəyərlərin qoruyucusudur. Gənc nəslin Vətənə, dövlətə, elmə, təbiətə və insanlığa münasibətinin formalaşmasında müəllimin mövqeyi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şagirdə yalnız bilik vermək deyil, onda məsuliyyət, vicdan, humanizm, əməksevərlik, vətəndaşlıq və elmi düşüncə kimi keyfiyyətləri formalaşdırmaq müəllim fəaliyyətinin daha yüksək məqsədidir. Heydər Əliyevin “Mən müəllim adını həmişə yüksək tutmuşam və bundan sonra da yüksək tutacağam” fikri müəllim peşəsinə verilən ictimai qiymətin ifadəsi kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu yanaşma müəllim əməyinə hörmətin yalnız bir günlə məhdudlaşmamalı olduğunu göstərir. Müəllimə hörmət əslində elmə, təhsilə, gələcəyə və insanın intellektual inkişafına hörmətdir. Müəllim elmin işığını gələcək nəsillərə çatdıran, biliyi dəyərə, biliyi düşüncəyə, düşüncəni isə şəxsiyyətə çevirən mənəvi və intellektual qüvvədir. Onun əməyi bəzən bu gün deyil, illər sonra öz bəhrəsini göstərir. Lakin məhz bu xüsusiyyət müəllimlik peşəsini digər peşələrdən fərqləndirən ən böyük mənəvi dəyərlərdən biridir.