{"id":350,"date":"2024-07-15T17:30:14","date_gmt":"2024-07-15T13:30:14","guid":{"rendered":"https:\/\/pedaqoq.az\/?p=350"},"modified":"2024-07-26T00:15:27","modified_gmt":"2024-07-25T20:15:27","slug":"umumi-t%c9%99hsilin-modernl%c9%99sdirilm%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pedaqoq.az\/?p=350","title":{"rendered":"\u00dcMUM\u0130 T\u018fHS\u0130L\u0130N MODERNL\u018f\u015eD\u0130R\u0130LM\u018fS\u0130"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:15% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"200\" height=\"200\" src=\"https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Aydin_Ahmadov.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-351 size-full\" srcset=\"https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Aydin_Ahmadov.png 200w, https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Aydin_Ahmadov-150x150.png 150w, https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Aydin_Ahmadov-50x50.png 50w\" sizes=\"auto, (max-width: 200px) 100vw, 200px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><strong>Ayd\u0131n \u018fHM\u018fDOV<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n T\u0259hsil \u0130nstitutunun direktor m\u00fcavini, \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llim<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><strong>D\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r v\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>\u201cT\u0259hsil Az\u0259rbaycan\u0131n davaml\u0131 inki\u015faf strategiyas\u0131n\u0131n \u0259n \u00f6nc\u00fcl istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir\u201d.<\/strong><br><strong>\u0130lham \u018fL\u0130YEV,<\/strong><br><strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAz\u0259rbaycan dilinin izahl\u0131 l\u00fc\u011f\u0259ti\u201d-nd\u0259 (\u201c\u015e\u0259rq-Q\u0259rb\u201d, Bak\u0131, 2006) \u201cmodern\u201d s\u00f6z\u00fc bir m\u0259nada \u201c\u0259n yeni, m\u00fcasir\u201d, dig\u0259r m\u0259nada \u201cXIX \u0259srin ax\u0131r\u0131, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0259sas\u0259n memarl\u0131q v\u0259 t\u0259tbiqi inc\u0259s\u0259n\u0259td\u0259 formalizmi, t\u0259mt\u0259raql\u0131\u011f\u0131, s\u00fcniliyi, ekvelaktizmi il\u0259 f\u0259rql\u0259n\u0259n&nbsp; b\u0259dii \u00fcslubun ad\u0131\u201d, \u201cmodernizm\u201d ifad\u0259si is\u0259 \u201cimperializm d\u00f6vr\u00fc burjua inc\u0259s\u0259n\u0259t \u0259d\u0259biyyat\u0131nda realizm\u0259 zidd c\u0259r\u0259yanlar\u0131n \u00fcmumi ad\u0131\u201d kimi qeyd olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaranma d\u00f6vr\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259, bu ifad\u0259l\u0259r mahiyy\u0259t etibar\u0131 il\u0259 m\u0259zmunca obyektiv ger\u00e7\u0259kliy\u0259 uy\u011fun g\u0259ls\u0259 d\u0259, m\u00fc\u0259yy\u0259n bir yar\u0131m\u00e7\u0131ql\u0131q hiss olunmaqdad\u0131r, o m\u0259nada ki, l\u00fc\u011f\u0259td\u0259 eyni k\u00f6kd\u0259n (\u201cmodern\u201d) yaranan v\u0259 haz\u0131rk\u0131 vaxtda m\u00fcxt\u0259lif&nbsp; f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n \u00f6n\u0259mli keyfiyy\u0259t \u00fcnvan\u0131na \u00e7evrilmi\u015f \u201cmodernl\u0259\u015fm\u0259\u201d, \u201cmodernl\u0259\u015fdirm\u0259\u201d, \u201cmodernl\u0259\u015fdirilmi\u015f\u201d s\u00f6zl\u0259rinin n\u0259 \u00f6z\u00fc, n\u0259 d\u0259 izah\u0131 izahl\u0131 l\u00fc\u011f\u0259td\u0259 yer almam\u0131\u015fd\u0131r. Halbuki h\u0259min s\u00f6zl\u0259r son ill\u0259rd\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f Az\u0259rbaycan dilinin orfoqrafiya l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259rind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u201cRusca-Az\u0259rbaycanca l\u00fc\u011f\u0259t\u201d-d\u0259 (\u201c\u015e\u0259rq-Q\u0259rb\u201d, Bak\u0131, 2014), \u201cAz\u0259rbaycanca-rusca l\u00fc\u011f\u0259t\u201d-d\u0259 (\u201c\u015e\u0259rq-Q\u0259rb\u201d, Bak\u0131, 2016), h\u0259tta m\u0259nas\u0131 da \u015f\u0259rh olunmaqla (yenil\u0259\u015f(dir)m\u0259k, m\u00fcasirl\u0259\u015f(dir)m\u0259k, t\u0259kmill\u0259\u015f(dir)m\u0259k) qeyd edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Modernl\u0259\u015fm\u0259 (modernl\u0259\u015fdirm\u0259) dialektik inki\u015faf \u0259sas\u0131nda qazan\u0131lm\u0131\u015f t\u0259cr\u00fcb\u0259nin, uzun onillikl\u0259r, q\u0259rin\u0259l\u0259r \u0259rzind\u0259 formala\u015fan m\u0259d\u0259ni, m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259rin, milli m\u0259nlik \u015f\u00fcurunun, milli \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin, h\u0259r hans\u0131 bir tarixi d\u00f6vrd\u0259 c\u0259miyy\u0259tin d\u0259yi\u015f\u0259n sosial-iqtisadi sifari\u015fl\u0259rinin t\u0259zah\u00fcr\u00fc, n\u0259tic\u0259si kimi meydana \u00e7\u0131x\u0131r. Bel\u0259 dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcns\u0259, yeni yaranan\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259l yaranana nisb\u0259td\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc inki\u015fafa t\u0259kan verdiyi halda, modernl\u0259\u015fm\u0259nin ifad\u0259si say\u0131la bil\u0259r. Modernl\u0259\u015fm\u0259nin n\u00fcv\u0259sind\u0259 dayanan m\u00fct\u0259r\u0259qqi ideyalar\u0131n m\u0259nb\u0259yi, he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, h\u0259r\u0259k\u0259tverici, stimulla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 q\u00fcvv\u0259 olan elmi-n\u0259z\u0259ri, praktik k\u0259\u015ffl\u0259rl\u0259, n\u0259z\u0259riyy\u0259 v\u0259 f\u0259rziyy\u0259l\u0259rl\u0259 bilavasit\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, m\u00fc\u0259llifliyi eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l VI \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f m\u0259\u015fhur \u00c7in filosofu Konfutsiy\u0259 aid edil\u0259n bel\u0259 bir fikir var ki, \u201cQ\u0259dimd\u0259 insanlar kamilliy\u0259 yetm\u0259k namin\u0259 elm \u00f6yr\u0259ndikl\u0259ri halda, bu g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 f\u0259th etm\u0259k namin\u0259 \u00f6yr\u0259nirl\u0259r\u201d. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 m\u0259hz elmi n\u0259tic\u0259l\u0259r bu v\u0259 ya dig\u0259r sah\u0259nin inki\u015faf\u0131, m\u00fcasirl\u0259\u015fdirilm\u0259si, modernl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarada, yaxud motivasiya, indikator rolu oynaya bil\u0259r, o \u015f\u0259rtl\u0259 ki, konkret \u00f6lk\u0259nin iqtisadi inki\u015faf tempi v\u0259 q\u00fcdr\u0259ti elmin nailiyy\u0259tl\u0259rini malik oldu\u011fu intellektual toplum vasit\u0259si il\u0259 realla\u015fd\u0131rma v\u0259 t\u0259tbiqetm\u0259 g\u00fcc\u00fcn\u0259 malik olsun. \u00c7\u00fcnki d\u00fcnyada fasil\u0259siz \u015f\u0259kild\u0259 ba\u015f ver\u0259n elmi \u0259sasl\u0131 inki\u015faf v\u0259 t\u0259r\u0259qqi y\u00f6n\u00fcml\u00fc tendensiyalar bir lokomotiv kimi modernl\u0259\u015fm\u0259 prosesini t\u0259\u015fviq v\u0259 dikt\u0259 edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Modernl\u0259\u015fm\u0259 h\u0259m d\u0259 \u00fcmumi inki\u015faf\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq meydana \u00e7\u0131xan r\u0259qab\u0259tin bir \u0259lam\u0259tidir ki, s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n, qloballa\u015fan d\u00fcnyada r\u0259qab\u0259t\u0259davaml\u0131\u011f\u0131 olmayan, intellekt kasadl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259n, yeralt\u0131 v\u0259 yer\u00fcst\u00fc s\u0259rv\u0259tl\u0259ri oldu\u011fu halda bel\u0259, onlar\u0131 idar\u0259 ed\u0259 bilm\u0259dikl\u0259ri s\u0259b\u0259bind\u0259n iqtisadi gerilik ya\u015fayan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fck, yoxsulluq v\u0259 s\u0259fal\u0259tin, h\u00fcquqi pozuntular\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu t\u0259bii hal kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 bir fikir d\u0259 y\u0259qin birm\u0259nal\u0131 q\u0259bul edil\u0259r ki, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 v\u0259 tarixi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259, milli-\u0259xlaqi normalara zidd d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin c\u0259miyy\u0259td\u0259 m\u00fcasirlik p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda t\u0259bli\u011f olunmas\u0131 milli \u015f\u00fcur v\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015fliyi k\u00fctl\u0259\u015fdir\u0259n, inki\u015fafa xidm\u0259t ed\u0259n modernl\u0259\u015fm\u0259 il\u0259 he\u00e7 d\u0259 bir ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmayan m\u0259nfi hal kimi n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, b\u00fct\u00fcn inki\u015fafy\u00f6nl\u00fc d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r, elmi k\u0259\u015ffl\u0259r, islahatlar, modernl\u0259\u015fdirm\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rinin yaranmas\u0131 v\u0259 t\u0259tbiqi, bir s\u00f6zl\u0259, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyan\u0131n ibtidai icma s\u0259viyy\u0259sind\u0259n s\u00fcni intellektin k\u0259\u015ffi s\u0259viyy\u0259sin\u0259d\u0259k y\u00fcks\u0259li\u015fi bilavasit\u0259 t\u0259hsill\u0259, t\u0259hsilin, t\u0259hsill\u0259nm\u0259yin, m\u0259hz t\u0259hsil say\u0259sind\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f elm v\u0259 elmi nailiyy\u0259tl\u0259rin rolunun i\u015f\u0131ql\u0131, m\u00fct\u0259r\u0259qqi t\u0259f\u0259kk\u00fcrl\u00fc \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r (d\u00f6vl\u0259tl\u0259r) t\u0259r\u0259find\u0259n qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015fdur. Tarix\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq, ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 t\u0259hsilin bir sistem olaraq t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapd\u0131\u011f\u0131 vaxtdan getdikc\u0259 davaml\u0131 inki\u015faf\u0131 c\u0259miyy\u0259t h\u0259yat\u0131nda da m\u00fc\u0259yy\u0259n yenil\u0259\u015fm\u0259 v\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fm\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t edilirdi ki, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n da s\u0259das\u0131 \u0259traf b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 yay\u0131ld\u0131qca t\u0259r\u0259qqiy\u0259 t\u0259kan ver\u0259n r\u0259qab\u0259ti \u015f\u0259rtl\u0259ndirirdi. Fikrimc\u0259, modernl\u0259\u015fm\u0259 (modernl\u0259\u015fdirm\u0259) prosesl\u0259rini yaln\u0131z son \u0259srl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259r\u0259k yeni texnologiyalar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n robot texnikas\u0131n\u0131n, h\u0259ssas tibbi cihazlar\u0131n, pilotsuz u\u00e7u\u015f aparatlar\u0131n\u0131n, r\u0259q\u0259msal iqtisadiyyat\u0131n meydana \u00e7\u0131xmas\u0131 v\u0259 dig\u0259r bu kimi amill\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmaq, b\u0259lk\u0259 d\u0259, d\u00fczg\u00fcn olmazd\u0131. H\u0259yatda insan\u0131n m\u0259i\u015f\u0259ti, m\u0259\u015f\u011fullu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 varsa, yarand\u0131\u011f\u0131 ibtidai s\u0259viyy\u0259d\u0259n \u0259srl\u0259r boyunca onlarda ba\u015f vermi\u015f, h\u0259tta \u0259n sad\u0259 m\u00fcsb\u0259t texniki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri, ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259ri bel\u0259 modernl\u0259\u015fdirm\u0259 adland\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>Sirr deyil ki, t\u0259hsilin, t\u0259hsil sisteminin modernl\u0259\u015fdirilm\u0259si d\u00f6vl\u0259tin iqtisadi q\u00fcdr\u0259tind\u0259n v\u0259 t\u0259hsilin strateji \u0259h\u0259miyy\u0259tli prioritet sah\u0259 say\u0131lmas\u0131ndan, \u00f6lk\u0259d\u0259 ya\u015fanan siyasi sabitlikd\u0259n birba\u015fa as\u0131l\u0131d\u0131r. D\u00f6vl\u0259tin t\u0259hsil\u0259 h\u0259ssas m\u00fcnasib\u0259ti, yenilikl\u0259ri, islahaty\u00f6nl\u00fc t\u0259dbirl\u0259ri, inki\u015faf\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n layih\u0259l\u0259ri d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259si olmadan modernl\u0259\u015fm\u0259 prosesind\u0259n dan\u0131\u015fma\u011fa d\u0259ym\u0259z. H\u0259m d\u0259 t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 modernl\u0259\u015fm\u0259 o vaxt realla\u015fa bil\u0259r ki, inki\u015faf etdirm\u0259y\u0259 v\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 z\u0259min yaradan v\u0259 \u0259sas ver\u0259n etibarl\u0131 baza, maddi-m\u0259n\u0259vi b\u00fcn\u00f6vr\u0259 m\u00f6vcud olsun.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259nada t\u0259hsil tariximizi diqq\u0259tl\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irs\u0259k, Az\u0259rbaycanda h\u0259l\u0259 orta \u0259srl\u0259rd\u0259n t\u0259hsil m\u00fchiti v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin formala\u015fmas\u0131n\u0131n \u015fahidi olar\u0131q. \u0130nkaredilm\u0259z h\u0259qiq\u0259tdir ki, islam d\u00fcnyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck t\u0259rbiy\u0259vi kitab-abid\u0259 say\u0131lan m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u201cQurani-K\u0259rim\u201dd\u0259 bilikl\u0259nm\u0259y\u0259, elm\u0259 m\u00fcst\u0259sna d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t verilm\u0259si c\u0259miyy\u0259tin \u0259xlaqi-m\u0259n\u0259vi m\u0259nz\u0259r\u0259sini b\u0259\u015f\u0259ri-humanist ideallara do\u011fru xeyli d\u0259yi\u015fdirmi\u015f, Az\u0259rbaycanda insanlar\u0131 \u0259dal\u0259t\u0259, m\u0259rh\u0259m\u0259t v\u0259 \u015f\u0259fq\u0259t\u0259, elm, bilik \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259y\u0259n q\u00fcdr\u0259tli \u015fair, alim v\u0259 filosoflar yeti\u015fmi\u015fdir ki, onlar\u0131n da \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 v\u0259sf etdikl\u0259ri t\u0259lim, t\u0259rbiy\u0259, a\u011f\u0131l, z\u0259ka, elm, hikm\u0259t, fasil\u0259siz bilikl\u0259nm\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 i\u015f\u0131ql\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 ideyalar g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn, bir n\u00f6v, axtar\u0131\u015f v\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259r\u0259, inki\u015fafa \u015f\u00f6vq ed\u0259n istiqam\u0259t ruhlu h\u0259yat d\u0259rsl\u0259ri olmu\u015f, b\u0259lk\u0259 d\u0259 t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 modernl\u0259\u015fm\u0259nin ilk r\u00fc\u015feyml\u0259rinin \u0259sas\u0131 el\u0259 o vaxtlarda qoyulmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u00fcdrik fikridir ki, \u201cN\u0259slimiz \u00f6z milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini \u00f6yr\u0259ndikc\u0259 \u00f6z ke\u00e7mi\u015find\u0259n q\u00fcrur duyur v\u0259 onlarda \u00f6z soyuna, k\u00f6k\u00fcn\u0259, mill\u0259tin\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131q daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259nir\u201d. Vaxtil\u0259 olanlar\u0131 t\u0259dqiq edib \u00f6yr\u0259nm\u0259d\u0259n v\u0259 onlara yarad\u0131c\u0131l\u0131qla yana\u015fmadan, milli \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 sadiqlik g\u00f6st\u0259rm\u0259d\u0259n v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yi t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259d\u0259n yeniliy\u0259 nail olmaq qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 x\u00fcsusil\u0259 t\u0259hsil quruculu\u011fu sah\u0259sind\u0259 b\u0259\u015f\u0259ri ideallar v\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla millilik, tarixilik, varislik prinsipl\u0259ri v\u0259 m\u00fcasir tendensiyalar\u0131n \u0259sas tutulmas\u0131 \u0259n vacib \u015f\u0259rt hesab edilir. M\u0259hz h\u0259min prinsipl\u0259r z\u0259minind\u0259 ba\u015f ver\u0259n inki\u015faf prosesl\u0259rini izl\u0259dikc\u0259 d\u0259yi\u015film\u0259l\u0259rin fonunda modernl\u0259\u015fm\u0259nin t\u0259zah\u00fcrl\u0259ri daha ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda maarif\u00e7ilik h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n geni\u015f v\u00fcs\u0259t ald\u0131\u011f\u0131 XIX \u0259sr v\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 q\u00fcdr\u0259tli ziyal\u0131 potensial\u0131n\u0131n, elm v\u0259 maarif f\u0259dail\u0259rinin (\u201cAbbasqulu a\u011fa Bak\u0131xanov, Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259, Mirz\u0259 Kaz\u0131m b\u0259y, Mirz\u0259 \u0130smay\u0131l Qasir, M\u0259h\u0259mm\u0259d Ta\u011f\u0131 Sidqi, Mirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh, Seyid \u018fzim \u015eirvani, Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabir, Sultan M\u0259cid Q\u0259nizad\u0259, H\u0259bib b\u0259y Mahmudb\u0259yov, Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli, \u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259yli, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259, xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015f H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi, \u018fsg\u0259r a\u011fa Gorani, M\u0259h\u0259mm\u0259d a\u011fa \u015eahtaxtl\u0131, \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev, \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259, \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayev, \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov, mill\u0259tin t\u0259hsill\u0259nm\u0259si, maarifl\u0259nm\u0259si, elml\u0259nm\u0259si yolunda b\u00f6y\u00fck f\u0259dakarl\u0131q v\u0259 xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015f mesenatlar Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev, \u015e\u0259msi \u018fs\u0259dullayev, Murtuza Muxtarov, Musa Na\u011f\u0131yev, \u0130sa b\u0259y Hac\u0131nski\u201d (Misir M\u0259rdanov, \u201cAz\u0259rbaycan t\u0259hsil tarixi\u201d, I cild, Bak\u0131-2011, \u201cT\u0259hsil\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131) formala\u015fmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar elm v\u0259 t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpan canlanman\u0131n yaranmas\u0131, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u0259lifba islahat\u0131na c\u0259hdd\u0259n tutmu\u015f m\u0259dr\u0259s\u0259 tipli t\u0259hsil ocaqlar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131na, ana dilind\u0259 t\u0259hsil ver\u0259n d\u00fcny\u0259vi m\u0259kt\u0259bl\u0259rin t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcn\u0259, kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131, d\u0259rslik, proqram, milli t\u0259rbiy\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r taley\u00fckl\u00fc probleml\u0259rin h\u0259lli istiqam\u0259tind\u0259 ciddi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bel\u0259 bir fakt da x\u00fcsusil\u0259 \u0259lam\u0259tdard\u0131r ki, \u201cXIX \u0259srin sonunad\u0259k (1830-1898) Az\u0259rbaycan\u0131n \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonlar\u0131nda 190 t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259si, o c\u00fcml\u0259d\u0259n q\u0259za m\u0259kt\u0259bl\u0259ri, ibtidai m\u0259kt\u0259bl\u0259r, d\u0259miryolu m\u0259kt\u0259bl\u0259ri, s\u0259n\u0259t m\u0259kt\u0259bl\u0259ri, q\u0131z m\u0259kt\u0259bl\u0259ri, bazar g\u00fcn\u00fc m\u0259kt\u0259bl\u0259ri, 1914-1915-ci d\u0259rs ilind\u0259 21 ali ibtidai m\u0259kt\u0259b olmu\u015fdur\u201d (Misir M\u0259rdanov, \u201cAz\u0259rbaycan t\u0259hsil tarixi\u201d, I cild, Bak\u0131-2011, \u201cT\u0259hsil\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131). B\u00fct\u00fcn bunlar, el\u0259c\u0259 d\u0259 sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259, h\u0259m\u00e7inin ke\u00e7mi\u015f \u015fura hakimiyy\u0259ti zaman\u0131nda t\u0259hsil infrastrukturunun t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 qism\u0259n modernl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn bazis rolu oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6lk\u0259mizin b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 t\u0259hsil sistemind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u00fcmumi t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 modernl\u0259\u015fm\u0259 prosesinin, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda, ger\u00e7\u0259kliy\u0259 \u00e7evrilm\u0259si bilavasit\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyimizin b\u0259rpas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Burada diqq\u0259t\u00e7\u0259k\u0259n amil t\u0259kc\u0259 infrastrukturun inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 deyildir, m\u0259s\u0259l\u0259nin dig\u0259r vacib t\u0259r\u0259fi m\u00fcst\u0259qilliyin yaratd\u0131\u011f\u0131 sa\u011flam siyasi, psixoloji, m\u0259n\u0259vi-h\u00fcquqi ab-hava \u015f\u0259raitind\u0259 insanlar\u0131n sosial-iqtisadi, humanitar d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 bax\u0131\u015f v\u0259 yana\u015fmalar\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259si, c\u0259miyy\u0259td\u0259 milli q\u00fcrur v\u0259 milli iftixar hissl\u0259rinin, yarad\u0131c\u0131l\u0131q \u0259zminin g\u00fccl\u0259nm\u0259si, m\u00fct\u0259r\u0259qqi t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259ri \u00f6yr\u0259nm\u0259 v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259 meyill\u0259rinin getdikc\u0259 atmas\u0131 il\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259nir. Bu m\u0259nada d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi insanlara ruh y\u00fcks\u0259kliyi, g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 nikbinlik, m\u0259n\u0259vi rahatl\u0131q b\u0259x\u015f etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, \u00f6z\u00fc il\u0259 yeni t\u0259l\u0259b v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259r d\u0259 g\u0259tirdi. \u00dcmumi t\u0259hsil sah\u0259si \u00fczr\u0259 \u0259n m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259 is\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 qloballa\u015fan d\u00fcnyada m\u0259n\u0259vi tarazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlama\u011f\u0131 bacaran, r\u0259qab\u0259t labirintind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc itirm\u0259y\u0259n, inki\u015faf v\u0259 t\u0259r\u0259qqinin t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131 olan modern t\u0259f\u0259kk\u00fcrl\u00fc v\u0259 qurucu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li, h\u0259m\u00e7inin milli soyk\u00f6k\u00fcn\u0259 ba\u011fl\u0131, v\u0259t\u0259n\u0259 s\u0259daq\u0259tli m\u00fcbariz n\u0259sil yeti\u015fdirm\u0259kd\u0259n, bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s i\u015fi yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259 qadir olan m\u0259kt\u0259bl\u0259r v\u0259 pedaqoji kadrlar \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Yax\u0131n tarixi v\u0259r\u0259ql\u0259s\u0259k, h\u0259min xo\u015fm\u0259raml\u0131, taley\u00fckl\u00fc missiyan\u0131n m\u0259hz ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 30 mart 1998-ci il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n, Az\u0259rbaycanda t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 beyn\u0259lxalq standartlara uy\u011fun islahatlar\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si yollar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n Proqram\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komissiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131ndan v\u0259 h\u0259min komissiya t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirilib Ulu \u00d6nd\u0259rin 1999-cu il 15 iyun tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 t\u0259sdiq olunmu\u015f m\u00fcst\u0259sna tarixi v\u0259 strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 \u0130slahat Proqram\u0131\u201dndan ba\u015flanmas\u0131n\u0131n, m\u0259hz bu s\u0259n\u0259din \u00fcmumi t\u0259hsili \u0259hat\u0259 ed\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin modernl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 aparan yol oldu\u011funun \u015fahidi oluruq. Sonradan \u201cT\u0259hsil haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qanununda d\u00f6vl\u0259tin t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 siyas\u0259tinin \u0259sas prinsipl\u0259ri kimi t\u0259sbit edil\u0259n v\u0259 \u00fcmumi t\u0259hsilin m\u0259zmununun, el\u0259c\u0259 d\u0259 idar\u0259 olunmas\u0131n\u0131n yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 ke\u00e7idini, d\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259si \u0259sas\u0131nda modern t\u0259hsilin t\u0259dric\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sini \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n m\u00fcasir ideyalar\u0131n, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, t\u0259hsilin humanistl\u0259\u015fdirilm\u0259si, demokratikl\u0259\u015fdirilm\u0259si, humanitarla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, diferensialla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, habel\u0259 t\u0259hsilalan\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 onun t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 prosesinin b\u0259rab\u0259rh\u00fcquqlu subyektin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si, t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 elmi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n innovativ xarakter da\u015f\u0131mas\u0131, m\u00fcasir t\u0259dris texnologiyalar\u0131n\u0131n v\u0259 pedaqoji innovasiyalar\u0131n haz\u0131rlan\u0131b \u0259m\u0259li f\u0259aliyy\u0259td\u0259 t\u0259tbiqi ideyalar\u0131n\u0131n n\u0259z\u0259ri m\u00fcdd\u0259alar\u0131 h\u0259min proqramda \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fslind\u0259, 2000-ci ild\u0259n etibar\u0259n daha da geni\u015fl\u0259n\u0259n islahaty\u00f6nl\u00fc t\u0259dbirl\u0259rin say\u0259sind\u0259 \u015f\u00fcara \u00e7evril\u0259n \u201cyadda\u015f, hafiz\u0259 m\u0259kt\u0259bind\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, t\u0259f\u0259kk\u00fcr m\u0259kt\u0259bin\u0259 ke\u00e7id\u201d ideyas\u0131, \u00fcmumi t\u0259hsilin m\u0259zmununun n\u0259tic\u0259y\u00f6n\u00fcml\u00fck, \u015fagirdy\u00f6n\u00fcml\u00fck, \u015f\u0259xsiyy\u0259ty\u00f6n\u00fcml\u00fck, varislik, inteqrativlik kimi didaktik prinsipl\u0259r \u00fczr\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmas\u0131, m\u0259zmunun z\u0259ruri bilikl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, vacib h\u0259yati bacar\u0131qlara y\u00f6n\u0259lmi\u015f standartlar \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmas\u0131, s\u0259rb\u0259st, f\u0259rqli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzinin, t\u0259f\u0259kk\u00fcr \u00e7evikliyi, yarad\u0131c\u0131 m\u00fcnasib\u0259t v\u0259 m\u00fcst\u0259qil q\u0259rar q\u0259buletm\u0259nin, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131l\u0131q meyill\u0259rinin&nbsp; \u015fagirdl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcst\u00fcn keyfiyy\u0259t say\u0131lmas\u0131, t\u0259hsil prosesinin \u201cm\u00fc\u0259llim-\u015fagird\u201d \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 m\u0259nas\u0131nda q\u0259bul olunmas\u0131 v\u0259 s. \u0130slahat Proqram\u0131ndan qaynaqlanmaqla d\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259si \u0259sas\u0131nda&nbsp; yeni bir m\u00fct\u0259r\u0259qqi istiqam\u0259ti ifad\u0259 ed\u0259r\u0259k modernl\u0259\u015fm\u0259nin d\u00f6nm\u0259z proses\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259yind\u0259n x\u0259b\u0259r verirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Proqramda n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan islahat xarakterli ideyalar\u0131n t\u0259limati v\u0259 izahedici t\u0259dbirl\u0259r vasit\u0259si il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 ba\u015flanmas\u0131 c\u0259miyy\u0259td\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 t\u0259hsil ictimaiyy\u0259tind\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259ks-s\u0259da do\u011furdu, m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259rin, yana\u015fmalar\u0131n q\u0259bulunda \u00e7\u0259tinlikl\u0259r yaransa da, \u0259vv\u0259lki yola gerid\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn m\u00fcmk\u00fcns\u00fczl\u00fcy\u00fc g\u00f6z qaba\u011f\u0131nda idi. Bu is\u0259 m\u00fct\u0259r\u0259qqi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin i\u015f\u0131\u011f\u0131nda beyinl\u0259rd\u0259 oyan\u0131\u015f\u0131n, t\u0259f\u0259kk\u00fcrd\u0259 \u00fcmumi t\u0259hsil probleml\u0259rin\u0259 yeni bax\u0131\u015flar\u0131n formala\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131n real g\u00f6st\u0259ricisin\u0259 \u00e7evrilirdi. T\u0259hsil Sisteminin \u0130nki\u015faf\u0131 Layih\u0259l\u0259ri \u0259sas\u0131nda \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 t\u0259dris olunan f\u0259nl\u0259rin z\u0259ruriliyini \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n yeni \u0259sasland\u0131rmalar\u0131n, m\u00fcasir m\u0259qs\u0259d v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259rin, n\u0259tic\u0259 standartlar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si, \u00fcmumi t\u0259hsilli \u015f\u0259xsin formala\u015fmas\u0131na bu f\u0259nl\u0259rin h\u0259r biri vasit\u0259sil\u0259 hans\u0131 h\u0259yati bacar\u0131qlar\u0131n t\u0259lqin edilm\u0259si, \u015fagird nailiyy\u0259tl\u0259rinin \u201cg\u00fcnd\u0259lik\u201d, \u201ccari\u201d xarakter da\u015f\u0131yan qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sind\u0259n imtina olunaraq \u00fc\u00e7 n\u00f6vd\u0259n (diaqnostik, formativ, summativ) ibar\u0259t m\u0259kt\u0259bdaxili qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 sisteminin m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun say\u0131lmas\u0131, bilik v\u0259 bacar\u0131qlar\u0131n h\u0259rt\u0259r\u0259fli m\u0259nims\u0259nilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n f\u0259ndaxili v\u0259 f\u0259nl\u0259raras\u0131 inteqrasiyan\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, \u00fcmumi t\u0259hsilin d\u00f6vl\u0259t standartlar\u0131n\u0131n h\u00f6kum\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259sdiq olunmas\u0131 v\u0259 bunlar\u0131n \u0259sas\u0131nda f\u0259nn proqramlar\u0131n\u0131n (kurikulumlar\u0131n) haz\u0131rlan\u0131b t\u0259sdiq edilm\u0259si, t\u0259hsil h\u0259yat\u0131n\u0131n humanitarla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, \u015f\u0259xsiyy\u0259ty\u00f6n\u00fcml\u00fc v\u0259 bacar\u0131qlara \u0259saslanan t\u0259hsilin diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zin\u0259 g\u0259tirilm\u0259si, \u015fagirdl\u0259rin istedad s\u0259viyy\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 diferensiasiyas\u0131 c\u0259miyy\u0259td\u0259 insanlar\u0131n t\u0259hsil d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn modernl\u0259\u015fm\u0259sini s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259n amil rolunu oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, o da inkarolunmaz fakt kimi qeyd olunmal\u0131d\u0131r ki, \u00fcmumi t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 infrastrukturun yenid\u0259n qurulmas\u0131 v\u0259 m\u00fcasir standartlar s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131lmas\u0131 da c\u0259miyy\u0259td\u0259 bilavasit\u0259 t\u0259hsilin keyfiyy\u0259tinin t\u0259minat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin bir istiqam\u0259ti kimi q\u0259bul edilmi\u015f, normal \u015f\u0259raitin h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcy\u00fc m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 daim ruh y\u00fcks\u0259kliyinin, sa\u011flam m\u0259n\u0259vi-psixoloji iqlimin, yarad\u0131c\u0131 i\u015f \u0259zminin b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131n\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fc olaraq qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>M\u00fcasir t\u0259hsil tariximizin 1999-cu id\u0259n 2013-c\u00fc il\u0259d\u0259k olan hiss\u0259sini \u00fcmumi t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 islahaty\u00f6nl\u00fc t\u0259dbirl\u0259rin ba\u015flanmas\u0131 v\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f istiqam\u0259tl\u0259r \u00fczr\u0259 t\u0259hsilin m\u0259zmunu, \u015fagird nailiyy\u0259tl\u0259rinin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si, \u00fcmumi t\u0259hsilin d\u00f6vl\u0259t standartlar\u0131n\u0131n t\u0259sdiq edilm\u0259si, f\u0259nl\u0259r \u00fczr\u0259 yeni proqram v\u0259 d\u0259rslikl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131, t\u0259hsil i\u015f\u00e7il\u0259ri v\u0259 c\u0259miyy\u0259t \u00fczvl\u0259rinin maarifl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 s. t\u0259dbirl\u0259r t\u0259\u015fkil etmi\u015f, bel\u0259likl\u0259 d\u0259 \u00fcmumi t\u0259hsild\u0259 m\u00fct\u0259r\u0259qqi d\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 \u0259saslanan modern \u00fcslublu yeni d\u00f6vr\u00fcn b\u00fcn\u00f6vr\u0259si qoyulmu\u015f v\u0259 t\u0259dric\u0259n inki\u015faf etdirilmi\u015fdir.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 2013-c\u00fc il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 t\u0259sdiq edilmi\u015f \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Strategiyas\u0131\u201d \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259 qazan\u0131lm\u0131\u015f t\u0259cr\u00fcb\u0259 v\u0259 nailiyy\u0259tl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 almaqla uzun ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn proqram s\u0259n\u0259di kimi \u00fcmumi t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf perspektivl\u0259rini, f\u0259aliyy\u0259t h\u0259d\u0259fl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmi\u015fdir. S\u0259n\u0259din mahiyy\u0259tind\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259n t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00f6lk\u0259nin modernl\u0259\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri olan insan kapital\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131, t\u0259hsilalanlarda r\u0259qab\u0259t\u0259davaml\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259tinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 onlar\u0131n m\u00fcasir bilik v\u0259 bacar\u0131qlara yiy\u0259l\u0259nm\u0259sinin t\u0259min olunmas\u0131na istiqam\u0259tl\u0259nmi\u015f s\u0259ri\u015ft\u0259\u0259sasl\u0131, \u015f\u0259xsiyy\u0259ty\u00f6n\u00fcml\u00fc t\u0259hsil proqramlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, \u00fcmumi t\u0259hsilin keyfiyy\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin Avropa standartlar\u0131na daha da uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, idar\u0259etm\u0259 sisteminin yenid\u0259n qurulmas\u0131, \u0130KT \u0259sasl\u0131 t\u0259lim texnologiyalar\u0131na uy\u011fun infrastruktur yarad\u0131lmas\u0131, istedadl\u0131 t\u0259hsilalanlar \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi proqramlar\u0131n t\u0259rtibi, \u00fcmumi t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259nin daha sistemli v\u0259 d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nilm\u0259kl\u0259 t\u0259tbiqi \u00fcmumi t\u0259hsilin modern xarakterli inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fcquqi \u0259sas olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n 2022-2026-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 sosial-iqtisadi inki\u015faf Strategiyas\u0131\u201dnda \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259 \u00fcmumi t\u0259hsilin keyfiyy\u0259tinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015f t\u0259dbirl\u0259r qeyd olunmaqla yana\u015f\u0131, n\u00f6vb\u0259ti m\u0259rh\u0259l\u0259nin prioritet h\u0259d\u0259fl\u0259ri (s\u0259ri\u015ft\u0259\u0259sasl\u0131 m\u0259zmunun t\u0259tbiqi, beyn\u0259lxalq qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 layih\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin&nbsp; yax\u015f\u0131la\u015fmas\u0131, t\u0259hsilver\u0259nl\u0259rin pe\u015f\u0259karl\u0131q s\u0259viyy\u0259sinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, n\u0259tic\u0259y\u00f6nl\u00fc idar\u0259etm\u0259 v\u0259 maliyy\u0259l\u0259\u015fm\u0259 sisteminin qurulmas\u0131, t\u0259may\u00fcll\u00fc v\u0259 inkl\u00fcziv t\u0259hsilin \u0259hat\u0259liliyinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si) m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilmi\u015f, m\u0259zmun islahatlar\u0131n\u0131n \u0259sas istiqam\u0259ti kimi STEAM \u0259sasl\u0131 t\u0259drisin t\u0259tbiq dair\u0259sinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 x\u00fcsusi t\u0259l\u0259b olaraq n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, \u00fcmumi t\u0259hsilin modernl\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r\u0131qsa, bir s\u0131ra qabaqc\u0131l xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 (\u0130ngilt\u0259r\u0259, C\u0259nubi Koreya, \u0130srail, AB\u015e, T\u00fcrkiy\u0259, \u0130taliya v\u0259 s.) u\u011furla t\u0259tbiq olunan STEAM y\u00f6nl\u00fc t\u0259hsil prosesinin \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u0259 realla\u015fmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si t\u0259qdir\u0259layiq hal kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>STEAM \u0259sasl\u0131 t\u0259dris konkret olaraq \u00fcmumi t\u0259hsilin m\u0259zmununun yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 y\u00fcks\u0259ldilm\u0259sini ehtiva edir. Bu yana\u015fma \u201cbilik-bacar\u0131q\u201d tandemi z\u0259minind\u0259 formala\u015fan s\u0259ri\u015ft\u0259l\u0259rin d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 \u00e7evrilm\u0259sin\u0259 birba\u015fa xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rir. \u0130st\u0259r m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u00fcmumi t\u0259hsil\u0259 c\u0259lb olunmu\u015f u\u015faqlarda ya\u015f s\u0259viyy\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq, \u00fcnsiyy\u0259t, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q, kollektiv\u00e7ilik, t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskarl\u0131q, \u00e7eviklik, t\u0259nqidi, texnoloji, riyazi t\u0259f\u0259kk\u00fcr, yarad\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, problem h\u0259lletm\u0259 kimi keyfiyy\u0259tl\u0259rin t\u0259dric\u0259n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fc \u00f6lk\u0259mizd\u0259 t\u0259hsil islahatlar\u0131 ba\u015fland\u0131qdan sonra prioritet olaraq diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f, m\u0259zmun standartlar\u0131 mahiyy\u0259tc\u0259 h\u0259min keyfiyy\u0259tl\u0259rin realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259ldilmi\u015fdir. Bununla bel\u0259, ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, STEAM y\u00f6nl\u00fc t\u0259hsil siyas\u0259tinin m\u0259rk\u0259zi x\u0259ttini f\u0259nl\u0259rin inteqrativ (f\u0259ndaxili, f\u0259nl\u0259raras\u0131) \u0259sasda, kombin\u0259 edilmi\u015f formada t\u0259drisi, f\u0259nl\u0259r \u00fczr\u0259 z\u0259ruri ideyalar\u0131 sintez etm\u0259kl\u0259 qazan\u0131lm\u0131\u015f bacar\u0131qlar\u0131n m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun t\u0259tbiqi, t\u0259hsilalanlarda s\u0259rb\u0259st d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259, axtar\u0131\u015f, t\u0259dqiqat, yenilik\u00e7ilik meyill\u0259rinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Bununla \u0259laq\u0259dar m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259k olar. Madam ki, \u00fcmumi t\u0259hsilin modernl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n STEAM \u00f6lk\u0259d\u0259 apar\u0131lan m\u0259zmun islahatlar\u0131n\u0131n \u0259sas istiqam\u0259ti kimi m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir, o zaman \u00fcmumi t\u0259hsili \u0259hat\u0259 ed\u0259n f\u0259nl\u0259rin, x\u00fcsusil\u0259, riyaziyyat, fizika, kimya, texnologiya f\u0259nl\u0259rinin standarlar\u0131na elmi-pedaqoji m\u00fczakir\u0259l\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun yenid\u0259n bax\u0131l\u0131b t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si z\u0259rur\u0259ti meydana \u00e7\u0131x\u0131r. \u00d6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla bu f\u0259nl\u0259rin m\u0259zmun standartlar\u0131n\u0131n m\u00fch\u0259ndislik elementl\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 haz\u0131rk\u0131 t\u0259l\u0259bl\u0259r s\u0259viyy\u0259sin\u0259 uy\u011fun modell\u0259\u015fdirm\u0259, dizayn, qura\u015fd\u0131rma, t\u0259rtibetm\u0259, layih\u0259l\u0259ndirm\u0259, t\u0259hliletm\u0259, emaletm\u0259, t\u0259tbiqetm\u0259, f\u0259rql\u0259ndirm\u0259, ehtimaletm\u0259, proqnozla\u015fd\u0131rma, proqramla\u015fd\u0131rma, \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259, \u0259sasland\u0131rma, t\u0259cr\u00fcb\u0259\u00e7ilik bacar\u0131qlar\u0131, h\u0259m\u00e7inin alqoritmik v\u0259 f\u0259za t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 keyfiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 daha da z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259d\u0259m\u00fcvafiq olard\u0131. H\u0259m d\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, standartlarda n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulanlar\u0131n inteqrativ xarakterd\u0259, h\u0259yati, \u0259yl\u0259nc\u0259li n\u00fcmun\u0259l\u0259rl\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn xeyli maraql\u0131 v\u0259 yaddaqalan olur (\u0259vv\u0259ll\u0259r m\u0259kt\u0259bl\u0259rimizd\u0259 \u201c\u018fyl\u0259nc\u0259li riyaziyyat\u201d, \u201c\u018fyl\u0259nc\u0259li fizika\u201d v\u0259 s. bu kimi t\u0259dris v\u0259saitl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 edilirdi). Bu m\u0259nada inteqrativ proqramlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na ba\u015flan\u0131lmas\u0131 g\u00fcn\u00fcn \u0259sas t\u0259l\u0259bl\u0259rind\u0259n biridir. Eyni zamanda STEAM \u0259sasl\u0131 t\u0259hsilin t\u0259tbiqi, y\u0259qin ki, m\u0259kt\u0259bl\u0259rimizd\u0259 \u201cM\u0259ntiq\u201d kursunun t\u0259drisin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaracaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Dig\u0259r bir diqq\u0259t\u00e7\u0259k\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259 \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dris planlar\u0131ndak\u0131 f\u0259nl\u0259r\u0259 ayr\u0131lan saatlarla ba\u011fl\u0131d\u0131r. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, \u00fcmumi t\u0259hsild\u0259 STEAM metodunun t\u0259tbiqi meyarlar\u0131ndan biri d\u0259 u\u015faqlar\u0131n m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi, estetik d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn formala\u015fmas\u0131nda, \u0259traf al\u0259m v\u0259 t\u0259bi\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259li harmonik inki\u015faf\u0131nda, h\u0259yati bacar\u0131qlar\u0131n m\u0259nims\u0259nilm\u0259si v\u0259 prakrtik realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda inc\u0259s\u0259n\u0259tin rolunun qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si, musiqi v\u0259 t\u0259sviri s\u0259n\u0259t elementl\u0259rinin dig\u0259r f\u0259nl\u0259rl\u0259 inteqrasiyas\u0131 imkanlar\u0131ndan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 olunmas\u0131d\u0131r. Bununla bel\u0259, indiy\u0259d\u0259k m\u0259qbul say\u0131lan t\u0259dris planlar\u0131nda bu f\u0259nl\u0259r\u0259 aid h\u0259ft\u0259lik saatlar haz\u0131rda m\u00f6vcud t\u0259l\u0259bat\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259k imkan\u0131ndan uzaqd\u0131r. \u018fg\u0259r STEAM t\u0259dris siyas\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 elm, texnologiya, m\u00fch\u0259ndislik, riyaziyyat, inc\u0259s\u0259n\u0259t t\u0259\u015fkil edirs\u0259, m\u0259ntiq\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259dris planlar\u0131nda t\u0259bi\u0259t, riyaziyyat, texnologiya, inc\u0259s\u0259n\u0259t f\u0259nl\u0259rinin m\u00f6vqeyini m\u00f6hk\u0259ml\u0259tm\u0259kl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259&nbsp; yenid\u0259n baxmaq, bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259r ke\u00e7irm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nteqrasiya m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 g\u0259ldikd\u0259 is\u0259, n\u00fcmun\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn dey\u0259k ki, m\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cT\u0259sviri inc\u0259s\u0259n\u0259t\u201dl\u0259 \u201cRiyaziyyat\u201d (\u00f6l\u00e7\u00fc, simmetriya, forma, qrafikl\u0259\u015fdirm\u0259, f\u0259za t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fc), \u201cCo\u011frafiya\u201d (kartoqrafik t\u0259svirl\u0259r, x\u0259rit\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131, diaqram v\u0259 c\u0259dv\u0259ll\u0259rin qurulmas\u0131), \u201cTexnologiya\u201d (layih\u0259l\u0259ndirm\u0259, qura\u015fd\u0131rma, yerl\u0259\u015fdirm\u0259, dizayn), \u201c\u0130nformatika\u201d (informativ v\u0259 t\u0259bii modell\u0259rin qurulmas\u0131, t\u0259rtibat\u00e7\u0131l\u0131q) aras\u0131nda inteqrasiyan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 \u015fagirdl\u0259rin t\u0259svir v\u0259 t\u0259sviretm\u0259 m\u0259fhumlar\u0131 bar\u0259d\u0259 anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 v\u0259 mahiyy\u0259ti asan qavramalar\u0131na real z\u0259min yarada bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Daha d\u0259rind\u0259n diqq\u0259t yetirs\u0259k, dil (\u0259d\u0259biyyat) t\u0259drisi materiallar\u0131n\u0131n da inc\u0259s\u0259n\u0259tl\u0259, riyaziyyatla \u0259laq\u0259sini g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M\u0259s\u0259l\u0259n, musiqi \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u00f6z\u0259yini t\u0259\u015fkil ed\u0259n ritml\u0259ri \u015feir v\u0259znl\u0259ri (heca, \u0259ruz, s\u0259rb\u0259st), poeziya n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259ki samitl\u0259rin t\u0259krar\u0131 v\u0259 biri-birini izl\u0259m\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan alletrasiya hadis\u0259sini musiqi l\u00f6vh\u0259l\u0259rind\u0259ki ritml\u0259rin ah\u0259ng ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131, nitqd\u0259 yanl\u0131\u015f ifad\u0259nin musiqid\u0259 xaric s\u0259sl\u0259nm\u0259, dilimizin ax\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n musiqinin r\u0259van duy\u011fusall\u0131\u011f\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259si, y\u0131\u011fcaml\u0131q v\u0259 lakoniklik t\u0259l\u0259bi c\u0259h\u0259td\u0259n nitq v\u0259 riyaziyyat\u0131n eyni m\u00fcst\u0259vid\u0259 k\u0259si\u015fm\u0259si, yerli-yerind\u0259 v\u0259 d\u0259qiqlikl\u0259 ifad\u0259 edilm\u0259kl\u0259 dil faktlar\u0131n\u0131n (vahidl\u0259rinin) t\u0259rtibat\u00e7\u0131l\u0131q bacar\u0131\u011f\u0131 a\u015f\u0131lanmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynamas\u0131 reall\u0131qd\u0131r. T\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k \u00e7\u0259tin deyil ki, g\u00f6z\u0259l bir t\u0259bi\u0259t m\u0259nz\u0259r\u0259sini \u0259ks etdir\u0259n tablo \u0259sas\u0131nda yarad\u0131c\u0131 yaz\u0131 yazmalar\u0131, yaxud burada t\u0259svir olunanlar\u0131 \u015f\u0259rh etm\u0259l\u0259ri onlar\u0131n \u015fifahi v\u0259 yaz\u0131l\u0131 nitql\u0259rini z\u0259nginl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 b\u0259rab\u0259r, \u015fagirdl\u0259r m\u00fcxt\u0259lif \u00e7alarl\u0131 r\u0259ng effektl\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 yaranan r\u0259sm \u0259s\u0259rinin oyatd\u0131\u011f\u0131 estetik hissl\u0259rin t\u0259sirini ya\u015fay\u0131r, h\u0259m d\u0259 \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks olunan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259rin (a\u011faclar, kollar, g\u00fcll\u0259r, a\u00e7\u0131q s\u0259ma, ev, otlaq sah\u0259si, t\u0259s\u0259rr\u00fcfat heyvanlar\u0131 v\u0259 s.) m\u00fc\u0259yy\u0259n \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 nec\u0259 proporsional yerl\u0259\u015fdirilm\u0259sinin \u015fahidi olurlar. \u015e\u00fcbh\u0259siz, bel\u0259 n\u00fcmun\u0259l\u0259rin say\u0131n\u0131 xeyli art\u0131rmaq v\u0259 inteqrativ \u0259sasda sisteml\u0259\u015fdirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, STEAM t\u0259hsil f\u0259ls\u0259f\u0259sinin t\u0259l\u0259bi il\u0259 yana\u015fsaq, \u00fcmumt\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sind\u0259 t\u0259dris edil\u0259n \u201cTexnologiya\u201d f\u0259nninin standartlar\u0131 el\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilib dig\u0259r aidiyy\u0259ti f\u0259nl\u0259rl\u0259 el\u0259 inteqrasiya olunmal\u0131d\u0131r ki, m\u0259zmun v\u0259 qazan\u0131lan bacar\u0131qlar etibar\u0131 il\u0259 m\u0259zunlar\u0131n pe\u015f\u0259 t\u0259hsili m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 istiqam\u0259tl\u0259nm\u0259sin\u0259 z\u0259min yarans\u0131n. El\u0259c\u0259 d\u0259 \u015fagirdl\u0259rd\u0259 elmi xarakterli f\u0259rziyy\u0259l\u0259rin v\u0259 fantaziyalar\u0131n, kreativ d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzinin t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 x\u00fcsusil\u0259 t\u0259bi\u0259t f\u0259nl\u0259rinin \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc dan\u0131lmazd\u0131r v\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259siz, yerl\u0259rd\u0259 \u015fagird elmi c\u0259miyy\u0259tl\u0259rinin (\u015eEC), \u201cKi\u00e7ik akademiya\u201dlar\u0131n yenid\u0259n formala\u015fmas\u0131 vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n hesab olunur. Bununla yana\u015f\u0131, orta m\u0259kt\u0259b u\u015faqlar\u0131n\u0131n texniki, b\u0259dii-estetik d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn geni\u015fl\u0259nm\u0259sind\u0259, yarad\u0131c\u0131l\u0131q potensial\u0131n\u0131n realla\u015fmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rola malik m\u0259kt\u0259bd\u0259nk\u0259nar inki\u015faf m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tinin XXI \u0259sr bacar\u0131qlar\u0131n\u0131n formala\u015fdr\u0131lmas\u0131na daha geni\u015f v\u0259 m\u0259qs\u0259dli y\u00f6n\u0259ldilm\u0259si v\u0259 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 maddi-texniki bazan\u0131n yenid\u0259nqurulmas\u0131 \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biri say\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 t\u0259dric\u0259n \u00fcmumi t\u0259hsilin modern inki\u015faf\u0131n\u0131n t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131na \u00e7evrilm\u0259kd\u0259 olan STEAM t\u0259dris formas\u0131n\u0131n t\u0259tbiqin\u0259 taml\u0131q, b\u00fct\u00f6vl\u00fck prinsipi r\u0259hb\u0259r tutulmaqla qanunauy\u011funluq v\u0259 sistemlilik \u0259sas\u0131nda ilk \u0259vv\u0259ll\u0259r pilot layih\u0259 \u015f\u0259klind\u0259 olsa da, m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r t\u0259hsild\u0259n ba\u015flanmas\u0131 v\u0259 ard\u0131c\u0131l davam etdirilm\u0259si, bununla ba\u011fl\u0131 pedaqoji m\u00fczakir\u0259 v\u0259 t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259m\u00fcvafiq olard\u0131. STEAM-\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k u\u011furlar\u0131 prosesin bel\u0259 t\u0259\u015fkilind\u0259n, x\u00fcsusil\u0259, ibtidai t\u0259hsil s\u0259viyy\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259lliml\u0259rin elmi-n\u0259z\u0259ri haz\u0131rl\u0131q s\u0259viyy\u0259sind\u0259n v\u0259 pe\u015f\u0259karl\u0131q keyfiyy\u0259tind\u0259n, t\u0259lim standartlar\u0131n\u0131n istiqam\u0259tinin STEAM ideyalar\u0131n\u0131n realla\u015fmas\u0131na y\u00f6n\u0259ldilm\u0259sind\u0259n v\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulanlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn etibarl\u0131 maddi-t\u0259dris baza yarad\u0131lmas\u0131ndan \u00e7ox as\u0131l\u0131d\u0131r. Eyni zamanda, u\u015faqlarda xarici dil bacar\u0131qlar\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131n\u0131 vacib t\u0259l\u0259b kimi h\u0259mi\u015f\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr\u00fcks\u0259, o zaman beyn\u0259lxalq \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si olan ingilis dilinin \u00f6yr\u0259dilm\u0259sin\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259n ba\u015flama\u011f\u0131,&nbsp; ibtidai v\u0259 \u00fcmumi orta t\u0259hsil s\u0259viyy\u0259l\u0259rind\u0259 bu dilin t\u0259drisin\u0259 diqq\u0259tin daha da g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sini, s\u0131naqdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f t\u0259kmil s\u0259viyy\u0259li dil\u00f6yr\u0259tm\u0259 metodikalar\u0131n\u0131n t\u0259tbiqini haz\u0131rk\u0131 d\u00f6vrd\u0259 \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131 il\u0259 se\u00e7il\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r hesab etm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, bug\u00fcnk\u00fc \u00fcmumi t\u0259hsilimizin metodoloji \u0259sas\u0131n\u0131, apar\u0131c\u0131 f\u0259aliyy\u0259t istiqam\u0259tini geni\u015f m\u0259nada inki\u015faf\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n modernl\u0259\u015fm\u0259nin t\u0259\u015fkil etdiyini, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259fkur\u0259sini ideoloji, milli-m\u0259n\u0259vi t\u0259m\u0259l hesab etm\u0259kl\u0259 modern t\u0259hsilin ideya istiqam\u0259tinin STEAM t\u0259hsil f\u0259ls\u0259f\u0259si \u0259sas\u0131nda innovativlik, inteqrativlik, m\u00fcasirlik prinsipl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 quruldu\u011funu \u0259minlikl\u0259 s\u00f6yl\u0259y\u0259&nbsp; bil\u0259rik.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n h\u0259r bir f\u0259aliyy\u0259tin m\u0259rk\u0259zind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259b\u0259b dayan\u0131r v\u0259 h\u0259r bir f\u0259aliyy\u0259t d\u0259 n\u0259tic\u0259 il\u0259 yekunla\u015fmal\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r \u00fcmumi t\u0259hsilini ba\u015fa vuran yeniyetm\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun bilik, bacar\u0131q v\u0259 s\u0259ri\u015ft\u0259l\u0259r\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259kl\u0259 m\u0259n\u0259viyyatl\u0131, \u00f6z\u00fcn\u0259inaml\u0131, V\u0259t\u0259nin\u0259, mill\u0259tin\u0259 faydal\u0131 v\u0259t\u0259nda\u015f kimi m\u0259kt\u0259bd\u0259n&nbsp; c\u0259miyy\u0259t\u0259 transfer olunursa, bu, t\u0259hsilin m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 dair b\u00fct\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn n\u0259z\u0259ri fikirl\u0259rin reall\u0131\u011fa \u00e7evrilm\u0259sinin, s\u00f6zl\u0259 \u0259m\u0259l birliyinin \u0259yani s\u00fcbutu kimi q\u0259bul edil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.S.&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/strong>T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u015fairi B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin f\u0259ls\u0259fi m\u0259na da\u015f\u0131yan \u201c\u00d6m\u00fcr yolu-m\u0259chuldan m\u0259luma yol a\u00e7maqd\u0131r\u201d fikri insan\u0131n h\u0259yat\u0131 boyu axtar\u0131\u015fda, inki\u015fafda oldu\u011funu ehtiva edir. \u00c7ox g\u00fcman, m\u0259chuldan m\u0259luma ged\u0259n yol, el\u0259 modernl\u0259\u015fm\u0259nin yoludur.<\/p>\n<div class=\"pdfprnt-buttons pdfprnt-buttons-post pdfprnt-bottom-right\"><a href=\"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fposts%2F350&print=pdf\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-pdf\" target=\"_blank\" ><\/a><a href=\"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fposts%2F350&print=print\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-print\" target=\"_blank\" ><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/print.png\" alt=\"image_print\" title=\"\u041f\u0435\u0447\u0430\u0442\u044c \u043a\u043e\u043d\u0442\u0435\u043d\u0442\u0430\" \/><\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ayd\u0131n \u018fHM\u018fDOV Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n T\u0259hsil \u0130nstitutunun direktor m\u00fcavini, \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llim D\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r v\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259r \u201cT\u0259hsil Az\u0259rbaycan\u0131n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":352,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,27],"tags":[],"class_list":["post-350","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ah","category-pr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/350","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=350"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/350\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":402,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/350\/revisions\/402"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/352"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=350"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=350"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=350"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}