{"id":316,"date":"2024-07-14T17:46:38","date_gmt":"2024-07-14T17:46:38","guid":{"rendered":"https:\/\/pedaqoq.az\/?p=316"},"modified":"2024-07-26T00:15:34","modified_gmt":"2024-07-25T20:15:34","slug":"az%c9%99rbaycanin-elmmetrik-gost%c9%99ricil%c9%99ri-muasir-qlobal-elmmetriya-cagirislari-isiginda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pedaqoq.az\/?p=316","title":{"rendered":"AZ\u018fRBAYCANIN ELMMETR\u0130K G\u00d6ST\u018fR\u0130C\u0130L\u018fR\u0130 M\u00dcAS\u0130R QLOBAL ELMMETR\u0130YA \u00c7A\u011eIRI\u015eLARI \u0130\u015eI\u011eINDA"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:17% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"344\" height=\"344\" src=\"https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Humeyir-Ahmadov.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-317 size-full\" srcset=\"https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Humeyir-Ahmadov.png 344w, https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Humeyir-Ahmadov-300x300.png 300w, https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Humeyir-Ahmadov-150x150.png 150w, https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Humeyir-Ahmadov-50x50.png 50w\" sizes=\"auto, (max-width: 344px) 100vw, 344px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><strong>H\u00fcmeyir \u018fHM\u018fDOV<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>Pedaqogika \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru, professor, Rusiya T\u0259hsil Akademiyas\u0131n\u0131n xarici \u00fczv\u00fc, RTA-n\u0131n \u018fm\u0259kdar elm v\u0259 t\u0259hsil xadimi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 T\u0259hsil \u0130nstitutunun Elmi-pedaqoji kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>H\u0259r bir \u00f6lk\u0259nin iqtisadi, siyasi v\u0259 sosial f\u0259aliyy\u0259tinin statistik hesabatlar\u0131n\u0131n apar\u0131lmas\u0131 v\u0259 bu konteksd\u0259n yola \u00e7\u0131xaraq f\u0259aliyy\u0259tin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn prioritet \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131ndand\u0131r. M\u0259hz bu tipli g\u00f6st\u0259ricil\u0259r hesab\u0131na bu v\u0259 ya dig\u0259r sah\u0259d\u0259 inki\u015faf tempini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k olur, m\u00f6vcud olan probleml\u0259ri aradan qald\u0131rmaq daha s\u00fcr\u0259tli v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 yol a\u00e7\u0131r. Elm sah\u0259sind\u0259 d\u0259 bu c\u00fcr g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin hesablanmas\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r v\u0259 ictimai-siyasi birlikl\u0259r \u00fczr\u0259 m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlill\u0259rin apar\u0131lmas\u0131na bir n\u00f6v yard\u0131m\u00e7\u0131 olur. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 ist\u0259nil\u0259n \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259 ictimai toplumda elmi g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin m\u00fcsb\u0259t inki\u015faf\u0131 elmin c\u0259miyy\u0259t\u0259 t\u0259sir mexanizminin d\u0259rk edilm\u0259si il\u0259 bilavasit\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r c\u0259mi 70-80 il bundan \u0259vv\u0259l elmin g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si qeyri-\u0259n\u0259n\u0259vi problem olaraq yaln\u0131z f\u0259ls\u0259fi analiz m\u00fcst\u0259visind\u0259 qal\u0131rd\u0131sa, sonrak\u0131 onillikl\u0259rd\u0259 elmin f\u0259ls\u0259f\u0259si d\u0259yi\u015fmi\u015f, elm haqq\u0131nda elm formala\u015fm\u0131\u015f, elmi g\u00f6st\u0259ricil\u0259r d\u0259qiq riyazi hesablamalar, statistik t\u0259hlill\u0259r v\u0259 indeksl\u0259m\u0259 hesab\u0131na apar\u0131lma\u011fa ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. Burada qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 parametrl\u0259rinin bir ne\u00e7\u0259 t\u0259m\u0259l prinsipl\u0259ri&nbsp; vard\u0131r; m\u00fc\u0259yy\u0259n elm sah\u0259si \u00fczr\u0259 d\u00f6vr\u00fc elmi n\u0259\u015frl\u0259rin say\u0131, istinad g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri v\u0259 dig\u0259r elmi m\u0259hsuldarl\u0131q parametrl\u0259ri qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259si il\u0259 tam ba\u011fl\u0131l\u0131q i\u00e7\u0259risind\u0259dir. H\u0259r \u015feyd\u0259n \u00f6nc\u0259, qeyd edil\u0259n parametrl\u0259rin s\u0259m\u0259r\u0259lilik d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 diqq\u0259t yetirilm\u0259lidir. \u201cElmmetriya\u201d n\u0259dir? Elmmetriya (Scientometrics) &#8212; elmin t\u0259kam\u00fcl\u00fcn\u00fc v\u0259 v\u0259ziyy\u0259tini, o c\u00fcml\u0259d\u0259n elmi f\u0259aliyy\u0259tin struktur v\u0259 dinamikas\u0131n\u0131, elmi informasiya ax\u0131n\u0131n\u0131 v\u0259 massivl\u0259rini \u00e7oxsayl\u0131 riyazi-statistik hesablamalar v\u0259 dig\u0259r k\u0259miyy\u0259t-keyfiyy\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00f6yr\u0259n\u0259n elm sah\u0259sidir. Elmi informasiya &#8212; t\u0259bi\u0259t qanunlar\u0131 v\u0259 hadis\u0259l\u0259rinin, c\u0259miyy\u0259t v\u0259 t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn elmi d\u0259rketm\u0259 prosesi zaman\u0131 \u0259ld\u0259 olunan m\u0259ntiqi t\u0259\u015fkil edilmi\u015f informasiyad\u0131r. Elmmetriyan\u0131 \u201celm haqq\u0131nda elm\u201d d\u0259 adland\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Elm f\u0259ls\u0259f\u0259si n\u0259l\u0259ri \u00f6yr\u0259nir:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>* elmin f\u0259aliyy\u0259t v\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131n bilikl\u0259r sistemi v\u0259 sosial institutlar kimi qanunauy\u011funluqlar\u0131n\u0131;<\/li>\n\n\n\n<li>* elmin dig\u0259r sosial institutlar, c\u0259miyy\u0259tin maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi sah\u0259l\u0259ri il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259sini;<\/li>\n\n\n\n<li>* elmi f\u0259aliyy\u0259tin struktur dinamikas\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259n\u0259n f\u0259ndir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>\u0130nfometriyan\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n elmmetriya elm\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n bir qolu kimi yeni formala\u015fsada, elmi m\u0259lumatlar\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259sin\u0259 v\u0259 \u015f\u0259rh edilm\u0259sin\u0259 maraq h\u0259l\u0259 XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131ndan, elmi statistikan\u0131n yarand\u0131\u011f\u0131 vaxtlardan m\u00f6vcud olmu\u015fdur. Lakin elmmetriyan\u0131n m\u00fcst\u0259qil bir elm sah\u0259si kimi formala\u015fma\u011fa ba\u015flamas\u0131 az qala bir \u0259sr sonraya, \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcn\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. M\u0259hz o ill\u0259rd\u0259, d\u00fcnyada elm\u0259 maraq k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 artm\u0131\u015f, elmin m\u00fcxt\u0259lif parametrl\u0259r \u00fczr\u0259 t\u0259hlili zaman\u0131 yarad\u0131c\u0131 \u0259qli m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131na t\u0259sir ed\u0259n dayan\u0131ql\u0131 statistik qanunauy\u011funluqlar (Zipf-Lotk-Pareto b\u00f6lg\u00fcs\u00fc \u00fczr\u0259) a\u015fkar olunmu\u015fdur. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyada C.Bernal\u0131n (\u201cElmin sosial funksiyalar\u0131\u201d, 1939), AB\u015e-da D.C.Prays\u0131n (\u201cElmi t\u0259hlilin k\u0259miyy\u0259t metodu\u201d, 1960), SSR\u0130-d\u0259 V.Nalimov v\u0259 Z.Mul\u00e7enkonun (\u201cElmmetriya\u201d, 1969) r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda elmi f\u0259aliyy\u0259tin n\u0259tic\u0259l\u0259rinin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si \u00fczr\u0259 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259dqiqatlar apar\u0131lsa da, art\u0131q qeyd etdiyimiz kimi, bu sah\u0259d\u0259 Yucin Harfildin ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri daha \u0259h\u0259miyy\u0259tli olmu\u015fdur. \u201cElmmetrik t\u0259hlil\u201d dedikd\u0259, elmi m\u00fc\u0259ssis\u0259 v\u0259 ya t\u0259dqiqat\u00e7\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin 2 \u0259sas parametr \u00fczr\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr: 1. Qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k ist\u0259diyimiz parametrl\u0259r \u00fczr\u0259, 2) Bilavasit\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259n parametrl\u0259r \u00fczr\u0259. Qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k ist\u0259diyimiz parametrl\u0259r elmi t\u0259dqiqat \u0130nstitutunun v\u0259 ya alimin m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u018ffsuslar olsun ki, bu parametrl\u0259r \u00fczr\u0259 bilavasit\u0259 hesablama aparmaq \u00e7ox \u00e7\u0259tindir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n bir alimin b\u00fct\u00fcn elmi imkanlar\u0131n\u0131, elmi istedad\u0131n\u0131, onun m\u00fcxt\u0259lif formalarda \u0259ksini tapm\u0131\u015f fikir v\u0259 r\u0259yl\u0259rini, elmin inki\u015faf\u0131na t\u0259kan ver\u0259n ideyalar\u0131n\u0131n yay\u0131lma areal\u0131n\u0131, elmi t\u0259hlill\u0259rin\u0259, bax\u0131\u015flar\u0131na biblioqrafik t\u0259svir verilm\u0259d\u0259n edilmi\u015f istinadlar\u0131 v\u0259 s. tam \u015f\u0259kild\u0259 a\u015fkara \u00e7\u0131xarmaq, hesablamaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, Albert Eyn\u015fteynin \u201cd\u00fcnyada h\u0259r \u015fey nisbidir\u201d k\u0259lam\u0131n\u0131 elmi m\u0259qal\u0259sind\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n minl\u0259rl\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 yaz\u0131s\u0131nda h\u0259min fikrin Eyn\u015fteyn\u0259 m\u0259xsus oldu\u011funu bildirirs\u0259 d\u0259, k\u0259lam\u0131n \u0259ks olundu\u011fu m\u0259nb\u0259ni \u0259d\u0259biyyat siyah\u0131s\u0131na daxil etmir, \u0259s\u0259r ad\u0131, s\u0259hif\u0259 g\u00f6st\u0259rmir. Halbuki, h\u0259min fikird\u0259n konkret m\u0259nb\u0259y\u0259 istinad edil\u0259r\u0259k istifad\u0259 olunsayd\u0131, g\u00f6rk\u0259mli fizikin m\u0259hsuldarl\u0131q g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri daha f\u0259rqli olard\u0131. G\u00f6st\u0259rici v\u0259 ya indikator adlanan ikinci parametr \u00fczr\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 is\u0259 daha rahatd\u0131r. Bu zaman \u0259sas t\u0259hlill\u0259r m\u0259qal\u0259 say\u0131na v\u0259 onlara edil\u0259n istinad g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 apar\u0131l\u0131r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n n\u0259\u015fr aktivliyinin n\u0259tic\u0259l\u0259rini hesablamaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif elmi-statistik t\u0259\u015fkilatlar\u0131n, ayr\u0131-ayr\u0131 fizikl\u0259rin, riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131n, linqvistl\u0259rin v\u0259 s. \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus metodlar\u0131 var. Biz h\u0259min metodlar\u0131 2 qrupa b\u00f6lm\u0259yi daha m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun hesab edirik: 1.Lokal hesablama metodu; 2.Qlobal hesablama metodu. \u0130st\u0259nil\u0259n elm v\u0259 ya t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259si he\u00e7 bir elmmetrik bazaya, indikatora \u0259saslanmadan \u00f6z \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n m\u0259qal\u0259 statistikas\u0131n\u0131 apara, toplanm\u0131\u015f informasiyan\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r. El\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc d\u0259 \u00f6z m\u0259qal\u0259l\u0259rin\u0259 edil\u0259n istinadlar\u0131 adi bibliometrik m\u00fc\u015fahid\u0259 yolu il\u0259 axtar\u0131b tapa, \u015f\u0259xsi istifad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bundan yararlana bil\u0259r. Biz bunu lokal hesablama \u00fcsulu adland\u0131r\u0131r\u0131q. Bel\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259qiym\u0259tin n\u0259tic\u0259si bu v\u0259 ya dig\u0259r elmi m\u00fc\u0259ssis\u0259nin, alimin reytinqini ancaq \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn faydal\u0131 ed\u0259 bil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, elmi \u0259xlaqa riay\u0259t ed\u0259n&nbsp; m\u0259hsuldar bir alimin 10 monoqrafiyas\u0131, 200-d\u0259n art\u0131q elmi m\u0259qal\u0259si varsa v\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259n, lokal hesablama yolu il\u0259 onun i\u015fl\u0259rin\u0259 yerli elmi jurnallardan 500-d\u0259n art\u0131q istinad\u0131n oldu\u011fu t\u0259sbit olunubsa, bu, o dem\u0259kdir ki, h\u0259min t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 lokal co\u011frafiyada (\u00f6z \u00f6lk\u0259sind\u0259) t\u0259msil etdiyi elm sah\u0259sinin apar\u0131c\u0131 alimidir. Lakin he\u00e7 k\u0259s\u0259 sirr deyil ki, qloballa\u015fan d\u00fcnyada m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259raras\u0131, c\u0259miyy\u0259tl\u0259raras\u0131 inteqrasiya t\u0259kc\u0259 milli identikliyi qorumaqla d\u00fcny\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin yaranmas\u0131nda i\u015ftirak etm\u0259k deyil, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 elmi bilikl\u0259rin m\u00fcbadil\u0259si, elmi f\u0259aliyy\u0259t n\u0259tic\u0259l\u0259rinin tutu\u015fdurulmas\u0131, m\u00fcqayis\u0259 edilm\u0259si, ham\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul olunan \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259fti\u015f edilib qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sidir. Haz\u0131rda d\u00fcnyada el\u0259 bir ictimai-m\u0259d\u0259ni, elmi-intellektual, sosial-iqtisadi f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259si tap\u0131lmaz ki, orada yaln\u0131z lokal, tam t\u0259crid edilmi\u015f yana\u015fmalar, hesablamalar, h\u0259ll\u0259r t\u0259tbiq olunsun. \u0130qtisadiyyat, maliyy\u0259, standartla\u015fd\u0131rma, elm, kino, \u0259d\u0259biyyat, musiqi, bir s\u00f6zl\u0259, ist\u0259nil\u0259n f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sind\u0259 beyn\u0259lxalq qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259nin olmas\u0131 onu g\u00f6st\u0259rir ki, f\u0259rdl\u0259r v\u0259 ya m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r \u00f6zl\u0259rin\u0259 beyn\u0259lxalq reytinq, \u0259msal t\u0259yin ed\u0259 bilm\u0259zl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev \u00f6lk\u0259d\u0259 apar\u0131lan u\u011furlu islahatlardan dan\u0131\u015fark\u0259n t\u0259kc\u0259 milli t\u0259hlill\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259nmir, eyni zamanda D\u00fcnya Bank\u0131n\u0131n \u201cDoing Business\u201d adlanan hesabatlar\u0131na da istinad edir v\u0259 o \u0259sasda bildirir ki, Az\u0259rbaycan inki\u015faf templ\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00fcnyada \u0259n y\u00fcks\u0259k yerl\u0259rd\u0259n birin\u0259 &#8212; 25-ci yer\u0259 y\u00fcks\u0259lib. Y\u0259ni sad\u0259c\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcqiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259, refleksiya il\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n q\u0259bul ed\u0259c\u0259yi g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri t\u0259sbit etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olsayd\u0131, ist\u0259nil\u0259n \u00f6lk\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc sosial-iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n \u0259n g\u00fccl\u00fc elan ed\u0259rdi. N\u0259\u015fr g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri d\u0259qiq elmmetrik qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259nin t\u0259m\u0259l bazas\u0131d\u0131r. Elmin sistemli t\u0259hlili, prinsipc\u0259, ist\u0259nil\u0259n semiotik obyektl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 apar\u0131la bil\u0259r, \u00e7\u00fcnki onlar\u0131n davran\u0131\u015f\u0131ndak\u0131 f\u0259rql\u0259r keyfiyy\u0259t deyil, k\u0259miyy\u0259t xarakterlidir. Eyni zamanda, elmi n\u0259\u015fr semiotik obyekt kimi bir s\u0131ra sabit x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malikdir. Vacib olan fakt budur ki, elmi arxiv insan yadda\u015f\u0131ndan f\u0259rqli olaraq, elmi f\u0259aliyy\u0259tin b\u00fct\u00fcn m\u0259hsullar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 saxlay\u0131r, monoqrafiya v\u0259 elmi jurnallar\u0131n fayllar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 elm h\u0259yat\u0131n\u0131n ist\u0259nil\u0259n d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn m\u0259nz\u0259r\u0259sini b\u0259rpa etm\u0259y\u0259 imkan verir. Eyni zamanda n\u0259\u015frl\u0259raras\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259r, b\u0259zi n\u0259\u015frl\u0259rin dig\u0259rl\u0259rinin yaranmas\u0131ndak\u0131 i\u015ftirak\u0131, n\u0259\u015frl\u0259rin elm adamlar\u0131, jurnallar, elm sah\u0259l\u0259ri, \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 qeyri-b\u0259rab\u0259r paylanmas\u0131, h\u0259m\u00e7inin, etibarl\u0131 v\u0259 dol\u011fun material \u00fcz\u0259rind\u0259 bir \u00e7ox dig\u0259r k\u0259miyy\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fc elmi n\u0259\u015frl\u0259ri elmmetriyan\u0131n \u0259sas t\u0259dqiqat obyektin\u0259 \u00e7evirir. M\u0259hz n\u0259\u015fr g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri ist\u0259nil\u0259n \u00f6lk\u0259nin bu v\u0259 ya dig\u0259r elm sah\u0259sind\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259rini a\u015fkar etm\u0259y\u0259 k\u0259miyy\u0259t etibaril\u0259 imkan verir. Burada x\u00fcsusil\u0259 qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, elmmetrik hesablamalar t\u0259kc\u0259 bu v\u0259 ya dig\u0259r \u00f6lk\u0259nin elmi g\u00f6st\u0259ricil\u0259rini deyil, zaman\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131na uy\u011fun olaraq hans\u0131 elm sah\u0259sin\u0259 daha \u00e7ox t\u0259l\u0259b duyuldu\u011funu da m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 imkan verir. Elmi n\u0259\u015frl\u0259r eyni zamanda m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rin aliml\u0259ri aras\u0131nda istinad meyarlar\u0131na g\u00f6r\u0259 d\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259rin yaranmas\u0131na v\u0259 inki\u015faf\u0131na t\u0259kan verir. Elmmetriya sah\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n n\u0259z\u0259ri v\u0259 praktiki probleml\u0259r qalmaqdad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259r bir elm sah\u0259sind\u0259 oldu\u011fu kimi, elmmetriyada da m\u00fcsb\u0259t amill\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, bir s\u0131ra m\u0259nfi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r d\u0259 yer almaqdad\u0131r. Bu problemi bir ne\u00e7\u0259 istiqam\u0259td\u0259 \u0259l\u0259 almaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130lk \u00f6nc\u0259 qeyd etm\u0259liyik ki, elmmetriya k\u0259miyy\u0259t \u00fcz\u0259rind\u0259n keyfiyy\u0259t \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn\u0259 daha \u00e7ox diqq\u0259t yetirm\u0259kd\u0259dir. Yaz\u0131lm\u0131\u015f h\u0259r hans\u0131 bir elmi n\u0259\u015frin elmmetrik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rind\u0259 d\u0259qiq hesablamalarla yana\u015f\u0131, subyektiv amill\u0259r d\u0259 yer ala bil\u0259r. Elmmetriyan\u0131n qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259si il\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259d\u0259 oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, burada n\u0259\u015frl\u0259rin say\u0131 v\u0259 tematikas\u0131, biblioqrafik istinadlar, m\u0259tnin h\u0259cmi v\u0259 dig\u0259r amill\u0259r \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu da bir s\u0131ra keyfiyy\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. \u00d6rn\u0259k olaraq, h\u0259r hans\u0131 bir elmi sah\u0259 \u00fczr\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f q\u0131sa v\u0259 lakonik m\u0259qal\u0259, alimin tamamil\u0259 yeni fikir v\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rin\u0259 yol a\u00e7a bil\u0259r. Bu da elmin daha sonrak\u0131 inki\u015faf\u0131 bax\u0131m\u0131ndan b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. \u00c7\u00fcnki bir elmi k\u0259\u015ff yaranmam\u0131\u015fdan \u00f6nc\u0259, onun \u0259traf\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n n\u0259z\u0259riyy\u0259 formala\u015f\u0131r ki, bu da bir ne\u00e7\u0259 alimin eyni m\u0259s\u0259l\u0259 \u0259traf\u0131nda yarad\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259 meydana g\u0259l\u0259 bildiyi kimi, h\u0259r hans\u0131 t\u0259bii katalizator say\u0259sind\u0259 f\u0259rdi olaraq da formala\u015fa bil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, alovun k\u0259\u015ffi bir s\u0131ra inqilabi yenilikl\u0259r\u0259 yol a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 zaman, bu inqilabi yenilikl\u0259rin k\u0259miyy\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin hesablanmas\u0131 keyfiyy\u0259t\u0259 el\u0259 d\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259diyi kimi, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 bir s\u0131ra elmi k\u0259\u015ff v\u0259 ixtiralar f\u0259rdi hal olaraq meydana g\u0259l\u0259 bilir. H\u0259m\u00e7inin, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 elmmetrik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rd\u0259 daha \u00e7ox t\u0259bi\u0259t v\u0259 d\u0259qiq elml\u0259r sah\u0259sind\u0259 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 meyarlar\u0131 \u0259ld\u0259 edilir ki, bu da humanitar v\u0259 ictimai elml\u0259rl\u0259 t\u0259bi\u0259t v\u0259 d\u0259qiq elml\u0259r aras\u0131nda b\u00f6y\u00fck bir f\u0259rqin meydana g\u0259lm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. \u00d6rn\u0259k olaraq, d\u00f6vr\u00fcn ultram\u00fcasir elml\u0259ri s\u0131ras\u0131nda molekulyar biologiya, kibernetika, informatika v\u0259 s. il\u0259 uzla\u015fm\u0131\u015f \u015f\u0259kild\u0259 riyaziyyat, fizika, kimya v\u0259 biologiya elml\u0259ri \u00fczr\u0259 elmmetrik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r \u00e7ox y\u00fcks\u0259k oldu\u011fu halda, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q, dil\u00e7ilik, f\u0259ls\u0259f\u0259, folklor v\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259rd\u0259 k\u0259miyy\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 \u00e7atmamaqdad\u0131r. Bu amili zaman\u0131n t\u0259l\u0259bi olan elm sah\u0259l\u0259ri il\u0259 izah etm\u0259k olar; M\u0259s\u0259l\u0259n, iqtisadiyyat, arxeologiya, politologiya, psixologiya, sosiologiya, pedaqogika v\u0259 s. ictimai elml\u0259r\u0259 d\u0259 t\u0259l\u0259bat y\u00fcks\u0259kdir. Ancaq unutmaq olmaz ki, h\u0259r bir \u00f6lk\u0259nin, d\u00f6vl\u0259tin \u0259n m\u00fch\u00fcm milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik qarant\u0131 olan strateji insan kapital\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 z\u0259min yaradan ictimai elml\u0259rin d\u0259 rolu az deyil. Bir fakt\u0131 da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Web of Science bazas\u0131nda qeyd edil\u0259n humanitar v\u0259 ictimai elml\u0259r \u00fczr\u0259 ayr\u0131ca sitat g\u0259tirm\u0259 istinad indeksi (A&amp;HCI) m\u00f6vcuddur. Elmmetriyan\u0131n praktiki probleml\u0259rin\u0259 is\u0259 \u0130mpakt faktoru meyar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra amill\u0259r daxildir. B\u0259llidir ki, kimi \u0130mpakt faktoru elmi jurnallar\u0131n g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin \u00fc\u00e7illik d\u00f6vr \u00fczr\u0259 (b\u0259zi hallarda ikiillik) hesablanmas\u0131na \u0259saslan\u0131r. Burada m\u00f6vcud olan m\u0259nfi amill\u0259rd\u0259n \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131 t\u0259dqiqat\u0131n keyfiyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130st\u0259nil\u0259n elmi jurnala istinad say\u0131 v\u0259 n\u0259\u015fr g\u00f6st\u0259ricisi bu keyfiyy\u0259t\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 bil\u0259r. Daha \u00f6nc\u0259 qeyd etdiyimiz elm sah\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 g\u00f6st\u0259rici f\u0259rqi impakt faktoruda aiddir. M\u0259s\u0259l\u0259n, biologiya sah\u0259sin\u0259 aid jurnallar\u0131n \u0130mpakt faktoru filologiyaya aid jurnallar\u0131n \u0130mpakt faktorundan daha y\u00fcks\u0259k olur. Son otuz ild\u0259 \u0130mpakt faktoru yaln\u0131z bir m\u00fc\u0259ssis\u0259 (Thomson Reuters Scientific) t\u0259r\u0259find\u0259n hesablan\u0131r ki, bu da r\u0259qab\u0259tlilik bax\u0131m\u0131ndan h\u0259min g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin obyektivliyini \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na al\u0131r. Son d\u00f6vrl\u0259r bir s\u0131ra t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar (Lariviyer, Kyermer, Teylor, Paterson, Kallavey) elmi jurnal\u0131n \u0130mpakt faktoru g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 k\u0259miyy\u0259t hesablamas\u0131n\u0131n bir s\u0131ra hallarda keyfiyy\u0259t\u0259 t\u0259rs m\u00fct\u0259nasib olmas\u0131 haqq\u0131nda b\u0259yanatlarla \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirl\u0259r. Bu fikri m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259nl\u0259rin say\u0131 is\u0259 artmaqdad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, elmmetriyan\u0131n m\u00fcasir elmin inki\u015faf\u0131nda rolu dan\u0131lmazd\u0131r v\u0259 d\u00fcnyada sistemli bir mexanizm \u00fczr\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259sin\u0259 bilavasit\u0259 t\u0259kan ver\u0259n \u0259sas meyarlardan biridir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259qdir\u0259layiq hald\u0131r ki, son ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda da elmmetriyan\u0131n mahiyy\u0259ti, tarixi, qloballa\u015fan d\u00fcnyan\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 qar\u015f\u0131da duran v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 dair akademik Rasim \u018fliquliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 m\u00fc\u0259llifl\u0259r kollektivi (Rasim \u018fliquliyev, T\u0259hmasib F\u0259t\u0259liyev v\u0259 R\u0259hil\u0259 H\u0259s\u0259nova) \u201cElmmetriya: m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 imkanlar\u0131\u201d adl\u0131 \u00e7ox d\u0259y\u0259rli kitab\u00e7a n\u0259\u015fr edilmi\u015f, ilk d\u0259f\u0259 olaraq elmmetriya il\u0259 ba\u011fl\u0131 qiym\u0259tli fikirl\u0259r elmi ictimaiyy\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6lk\u0259mizd\u0259 elmi f\u0259aliyy\u0259tin stimulla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259r, eyni zamanda, 2015-ci ild\u0259 d\u00fcnyan\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f elmi-analitik informasiya t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131 olan \u201cClarivate Analytics\u201d \u015firk\u0259ti v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyi aras\u0131nda&nbsp; ba\u011flanm\u0131\u015f sazi\u015f\u0259 \u0259sas\u0259n, \u00f6lk\u0259mizin ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin \u201cWeb of Science\u201d elmi m\u0259lumat platformas\u0131na \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si il\u0259 ba\u015flanan u\u011furlu \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00f6z m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259l\u0259rini verm\u0259kd\u0259dir. Bel\u0259 ki, qlobal elmi bazadan istifad\u0259 aktivliyinin dinamikas\u0131nda 2017-ci ild\u0259 \u0259vv\u0259lki ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 75 faiz art\u0131m, impakt faktorlu jurnallarda \u00e7ap olunmu\u015f m\u0259qal\u0259l\u0259rin say\u0131nda is\u0259 son 4 ild\u0259 68 faiz art\u0131m qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. N\u0259\u015fr&nbsp; aktivliyinin son 3 ild\u0259 art\u0131m dinamikas\u0131na g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan regionda birinci yer\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. 2017-ci ild\u0259 n\u0259\u015frl\u0259rin&nbsp; say\u0131 1160 olmaqla son 25 ilin \u0259n y\u00fcks\u0259k g\u00f6st\u0259ricisi qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f, onlar\u0131n, t\u0259xmin\u0259n, 43 faizi ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin pay\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bununla bel\u0259, bu sah\u0259d\u0259 m\u00f6vcud olan potensial imkanlardan daha s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 istiqam\u0259tind\u0259 s\u0259yl\u0259r daha da g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259lidir. Sevindirici hald\u0131r ki, h\u0259min sazi\u015fin davam\u0131 olaraq 2018 &#8212; ci ilin dekabr\u0131n 5-d\u0259 T\u0259hsil Nazirliyi il\u0259 \u201cClarivate Analytics\u201d\u015firk\u0259ti aras\u0131nda 2019-2021-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa dair m\u00fcqavil\u0259 imzalan\u0131b. Bu m\u00fcqavil\u0259 m\u00f6vcud \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259hat\u0259 dair\u0259sinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si, \u201cWeb of Science @\u201d platformas\u0131n\u0131n rusdilli elmi n\u0259\u015frl\u0259rin bazas\u0131na v\u0259 \u00f6lk\u0259 \u00fczr\u0259 elmi f\u0259aliyy\u0259tin \u0259hat\u0259li t\u0259hlilin\u0259 imkan ver\u0259n \u0130nCites platformas\u0131na \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n t\u0259min edilm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda elm v\u0259 t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin d\u00fcnyan\u0131n apar\u0131c\u0131 elmmetrik&nbsp; bazas\u0131 olan Web of Science &#8212; e \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 elmi m\u0259hsuldarl\u0131q artm\u0131\u015f, elmi t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin effektivliyi y\u00fcks\u0259lmi\u015fdir. T\u0259kc\u0259 2018-ci ild\u0259 Az\u0259rvaycan \u00fczr\u0259 1482 elmi t\u0259dqiqat i\u015fi qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r (son 25 ild\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fczr\u0259 publikasiya say\u0131n\u0131n rekord h\u0259ddi).<\/p>\n\n\n\n<p>Bu sah\u0259d\u0259 u\u011furlu f\u0259aliyy\u0259tin davam etdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck elmmetrik bazas\u0131 olan \u201cScopus\u201da \u00e7\u0131x\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin T\u0259hsild\u0259 Keyfiyy\u0259tin T\u0259minat\u0131 Agentliyi il\u0259 h\u0259min \u015firk\u0259tin t\u0259msil\u00e7isi olan \u201cElsev\u0131er\u201d \u015firk\u0259ti aras\u0131nda m\u00fcqavil\u0259 14 iyun 2023-c\u00fc ild\u0259 imzalan\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda elmmetrik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin \u00fcmumi aspektl\u0259ri yeni qlobal \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar qar\u015f\u0131s\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan elminin m\u00fcasir elmmetrik g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri ist\u0259r elm sah\u0259l\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 h\u00fcquqi aspektd\u0259n d\u00fcnyada m\u00f6vcud olan elmmetrik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rl\u0259 uzla\u015fmaqdad\u0131r. \u00d6lk\u0259mizin sovet elmi miras\u0131ndan yola \u00e7\u0131xaraq, m\u00fcasir qlobal elmi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 formala\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ist\u0259r qanunvericilik bax\u0131m\u0131ndan, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 elmi m\u00fchit t\u0259r\u0259find\u0259n bir s\u0131ra yeni islahatlar apar\u0131lmaqdad\u0131r. Bu islahatlar i\u00e7\u0259risind\u0259 Az\u0259rbaycan elminin elmmetrik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fch\u00fcm yerl\u0259rd\u0259n birini tutur. Bu g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin \u00fcmumi aspektl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir ne\u00e7\u0259 metod v\u0259 yana\u015fmaya m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bunlar i\u00e7\u0259risind\u0259 inteqrativ yana\u015fma \u0259sas faktorlardan biridir. Az\u0259rbaycan elminin qlobal elm\u0259 inteqrasiyas\u0131 zaman\u0131 bir s\u0131ra amill\u0259r m\u00fctl\u0259q n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r: \u00f6lk\u0259mizd\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t formala\u015fm\u0131\u015f elmi identikliyin qorunub saxlan\u0131lmas\u0131, elmi m\u0259lumat baza sisteminin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si, baza formala\u015fd\u0131rark\u0259n dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rin son ill\u0259rd\u0259 t\u0259tbiq etdiyi m\u00fct\u0259r\u0259qqi yenilikl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 imkanlar\u0131 v\u0259 s. M\u0259s\u0259l\u0259n, qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 akademik qurumlar\u0131n bir-biril\u0259 s\u0131x t\u0259mas\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k, eyni zamanda d\u00fcnya elmin\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li inteqrasiyas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259 Elmi v\u0259 Texnoloji Ara\u015fd\u0131rmalar \u015euras\u0131 (T\u00dcB\u0130TAK) n\u0259zdind\u0259 Milli Akademik \u015e\u0259b\u0259k\u0259 v\u0259 \u0130nformasiya M\u0259rk\u0259zi (ULAKB\u0130M) yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu M\u0259rk\u0259z T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki b\u00fct\u00fcn akademik m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri bir-biri il\u0259 v\u0259 qlobal t\u0259dqiqat \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n Milli Akademik \u015e\u0259b\u0259k\u0259 infrastrukturunu idar\u0259 edir v\u0259 bu \u015f\u0259b\u0259k\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259n t\u0259dqiqat v\u0259 inki\u015faf meyarlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir. \u00d6t\u0259n \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 yarad\u0131lan bu qurum g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin 100-d\u0259n \u00e7ox ali t\u0259hsil oca\u011f\u0131nda 1300-d\u0259n art\u0131q t\u0259dqiqat\u00e7\u0131ya m\u00fcasir t\u0259dqiqatlar aparma\u011fa imkan ver\u0259n T\u00fcrk Milli Elmi Elektron infrastrukturuna sahibdir. Bu qurum x\u00fcsusil\u0259 qlobal pandemiya d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 distant t\u0259hsil, el\u0259c\u0259 d\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 elmi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n onlayn platforma \u00fcz\u0259rind\u0259n apar\u0131lmas\u0131na geni\u015f imkanlar yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan da qarda\u015f \u00f6lk\u0259nin bu elektron elmi sistemind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, m\u00fcvafiq d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131n koordinasiyal\u0131 f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 b\u0259nz\u0259r mexanizm\u0259 sahib ola bil\u0259r. Yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bu amil Az\u0259rbaycan elmin\u0259 xarici investisiyalar\u0131n c\u0259lb olunmas\u0131nda \u00f6n\u0259mli rol oynaya bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Elmmetrik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin \u00fcmumi aspektl\u0259rin\u0259 dig\u0259r yana\u015fma m\u00fcqayis\u0259li-t\u0259hlil metodundan istifad\u0259dir. Az\u0259rbaycan elmi \u00f6t\u0259n \u0259srd\u0259 70 il\u0259 yax\u0131n bir m\u00fcdd\u0259td\u0259 vahid n\u0259h\u0259ng sovet elmi sisteminin t\u0259rkib hiss\u0259si kimi inki\u015faf ets\u0259 d\u0259, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 T\u0259hsil Nazirliyi il\u0259 2015 v\u0259 2018-ci ill\u0259rd\u0259 \u201cClavirate Analytics\u201d \u015firk\u0259ti aras\u0131nda ba\u011flanm\u0131\u015f sazi\u015f d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox elmi nailiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 \u00f6z m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259l\u0259rini vermi\u015fdir. M\u0259hz bununla \u0259laq\u0259dar olaraq, m\u00fcqayis\u0259 v\u0259 t\u0259hlil aparark\u0259n \u00f6nc\u0259, postsovet \u00f6lk\u0259l\u0259rinin m\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259 paralel inki\u015faf parametrl\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r salmaq laz\u0131md\u0131r. Rusiya Federasiyas\u0131nda d\u00fcnya indeksasiya sisteml\u0259rind\u0259n biri olan Rusiya Elmi \u0130stinad \u0130ndeksi (R\u0130NS) yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu indeksin \u201cWeb of Science\u201d v\u0259 \u201cScopus\u201d indeks bazalar\u0131 il\u0259 bir s\u0131ra f\u0259rqli v\u0259 ox\u015far c\u0259h\u0259tl\u0259ri vard\u0131r. Ox\u015far m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259 metodlar\u0131na elmi n\u0259\u015frl\u0259rinin axtar\u0131lmas\u0131, alimin istinad indeksinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si, t\u0259\u015fkilat\u0131n n\u0259\u015frl\u0259rinin axtar\u0131lmas\u0131, alimin \u201cHir\u015f indeksi\u201d-nin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si, jurnal\u0131n \u201c\u0130mpakt faktoru\u201dnun t\u0259yini v\u0259 dig\u0259r metodlar daxildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda da m\u00fc\u0259yy\u0259n daxili platforma \u00fcz\u0259rind\u0259 elmi istinad indeksinin yarad\u0131lmas\u0131, daha sonra bu platforman\u0131n qlobal istinad indeksl\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyi \u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 \u0130nstitutu t\u0259r\u0259find\u0259n yax\u0131n g\u00fcnl\u0259rd\u0259 a\u00e7\u0131qlanan Fizika, Riyaziyyat v\u0259 Texnika Elml\u0259ri B\u00f6lm\u0259si \u00fczr\u0259 AMEA-n\u0131n \u00fczvl\u0259rinin \u201cGoogle Scholar\u201dda \u201cHir\u015f indeks\u201d-l\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r sald\u0131qda \u0259n y\u00fcks\u0259k H-indeks-in 35 oldu\u011funu g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Dig\u0259r elm sah\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 g\u00f6st\u0259ricil\u0259r a\u00e7\u0131qlanmasa da, bu g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin \u00fcmumi nisb\u0259td\u0259 daha a\u015fa\u011f\u0131 ola bil\u0259c\u0259yini ehtimal etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Burada bir ne\u00e7\u0259 vacib m\u0259qam vard\u0131r: xarici dil biliyinin, x\u00fcsusil\u0259 ingilis dilind\u0259n istifad\u0259nin inki\u015faf etm\u0259m\u0259si, h\u0259m\u00e7inin, daha \u0259l\u00e7atan olmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan aliml\u0259rimiz m\u0259qal\u0259l\u0259rini \u0259sas\u0259n yerli jurnallarda n\u0259\u015fr etdirirl\u0259r ki, bu jurnallar\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti d\u00fcnya indeksl\u0259\u015fdirm\u0259 m\u0259lumat bazalar\u0131na daxil deyildir; nisb\u0259t\u0259n q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 veril\u0259nl\u0259r bazas\u0131nda qeydiyyata al\u0131nd\u0131qlar\u0131ndan xarici h\u0259mkarlar\u0131 il\u0259 r\u0259qab\u0259t aparmaq qeyri-m\u00fcmk\u00fcn olur; b\u0259zi indeks bazalar\u0131n\u0131n t\u0259tbiq etdiyi y\u00fcks\u0259k abun\u0259lik haqq\u0131na g\u00f6r\u0259 (ist\u0259r elm sah\u0259si \u00fczr\u0259 dig\u0259r m\u0259qal\u0259l\u0259rin oxunmas\u0131, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 yeni m\u0259qal\u0259l\u0259rin yerl\u0259\u015fdirilm\u0259sini d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq) beyn\u0259lxalq istinad sisteml\u0259rin\u0259 qo\u015fulmaq o q\u0259d\u0259r d\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259ndirici g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. Az\u0259rbaycan\u0131n elmmetrik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin m\u00fc\u0259yy\u0259n olundu\u011fu dig\u0259r sah\u0259 yerli jurnallar\u0131n \u0130mpakt faktoru amilidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n haz\u0131rda \u0259n y\u00fcks\u0259k reytinq\u0259 malik impakt faktor-lujurnal\u0131 \u201cApplied and Computational Mathematics\u201d jurnal\u0131d\u0131r ki, be\u015fillik ortalama \u0130mpakt faktoru 3.172, \u201cScimago\u201d jurnal reytinqi \u00fczr\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k g\u00f6st\u0259ricisi is\u0259 1.130-dur (2021). \u00dcmumilikd\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici bazas\u0131nda (2021-ci il \u00fczr\u0259) 11 Az\u0259rbaycan jurnal\u0131 yer al\u0131r ki, bunlardan ikisi Q1 kateqoriyal\u0131, ikisi Q2 kateqoriyal\u0131, biri Q3 kateqoriyal\u0131, be\u015fi Q4 kateqoriyal\u0131, biri is\u0259 kateqoriyas\u0131z jurnald\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u00f6lk\u0259miz 138 h-indeksi il\u0259 242 \u00f6lk\u0259 v\u0259 birlik aras\u0131nda 94-c\u00fc yerd\u0259 q\u0259rarla\u015f\u0131r ki, bu g\u00f6st\u0259riciy\u0259 g\u00f6r\u0259 postsovet \u00f6lk\u0259l\u0259ri aras\u0131nda Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan, Tacikistan, T\u00fcrkm\u0259nistan v\u0259 Moldovan\u0131 qabaqlay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd edil\u0259n amill\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n elmmetrik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 z\u0259ruri add\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131na ehtiyac oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir. Hesab edirik ki, burada ilk m\u00fch\u00fcm m\u0259qam elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n mobilliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Eyni elm sah\u0259si \u00fczr\u0259 t\u0259dqiqatlar\u0131n daha \u00e7evik v\u0259 s\u00fcr\u0259tli apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif elmi m\u0259rk\u0259zl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 m\u00f6vcud m\u0259rk\u0259zl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si, vahid elektron resurs hab\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 bu istiqam\u0259td\u0259 at\u0131lacaq m\u00fct\u0259r\u0259qqi add\u0131mlardan hesab oluna bil\u0259r. Eyni zamanda elmmetriya il\u0259 ba\u011fl\u0131 praktiki t\u0259liml\u0259rin apar\u0131lmas\u0131, aliml\u0259rimizin bu istiqam\u0259td\u0259 bir s\u0131ra beyn\u0259lxalq treninql\u0259rd\u0259 i\u015ftirak\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131lmas\u0131 da m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun olard\u0131. Az\u0259rbaycanda q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nan elmi \u0259s\u0259rl\u0259rin say\u0131, n\u00f6v\u00fc v\u0259 yay\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bibliometrik indikatorlar\u0131n empirik t\u0259dqiqin\u0259 t\u00f6hf\u0259 ver\u0259 bil\u0259c\u0259k \u0259s\u0259rl\u0259rin q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nmas\u0131, bu sah\u0259d\u0259 dig\u0259r dill\u0259rd\u0259 olan \u0259s\u0259rl\u0259rin ana dilimiz\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edil\u0259r\u0259k yay\u0131lmas\u0131 da m\u00fch\u00fcm \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259n biridir. Az\u0259rbaycan\u0131n elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n qlobal akademik dil bazas\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn xarici dild\u0259 praktiki bilikl\u0259r\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259kd\u0259n \u0259lav\u0259, d\u00fcnya elmin\u0259 faydal\u0131 olan elmi \u0259s\u0259rl\u0259rin xarici dil\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 stimulla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 d\u0259st\u0259yin verilm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rolu vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r ki, \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Strategiyas\u0131\u201dn\u0131n \u0259sas h\u0259d\u0259fl\u0259rind\u0259n biri (\u201c1.4. Ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin t\u0259hsil-t\u0259dqiqat-innovasiya m\u0259rk\u0259zl\u0259rin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sin\u0259 d\u0259st\u0259k ver\u0259n v\u0259 r\u0259qab\u0259tqabiliyy\u0259tli m\u00fct\u0259x\u0259ssis haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n ali t\u0259hsil standartlar\u0131n\u0131n&nbsp; t\u0259tbiqi\u201d) &#8212; d\u0259 birba\u015fa elmmetriyaya xidm\u0259t edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Elmmetrik bazalarla yenic\u0259 tan\u0131\u015f olan v\u0259 bu bazalar\u0131n ist\u0259r yerli, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcst\u0259vid\u0259 t\u0259hlilin\u0259 qat\u0131lma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259r bu prosesin s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr. Bu t\u0259klifl\u0259rd\u0259n biri avtomatla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sistem-idrak t\u0259hlilinin elmmetrik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin yer ald\u0131\u011f\u0131 bazalara t\u0259tbiq olunmas\u0131d\u0131r. Bu t\u0259klifin praktiki t\u0259r\u0259fi informasiya-kommunikasiya texnologiyalar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olsa da, n\u0259z\u0259ri t\u0259r\u0259fi m\u00fctl\u0259q m\u0259nada aliml\u0259rin f\u0259ls\u0259fi-empirik v\u0259 epistomoloji g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rin\u0259 d\u0259 dayan\u0131r. Bel\u0259 ki, elmi g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin hans\u0131 meyarlar \u0259sas\u0131nda t\u0259yin olunmas\u0131 sadalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir s\u0131ra subyektiv s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n dolay\u0131 m\u00fctl\u0259q m\u0259nada yaln\u0131z riyazi hesablamalara dayana bilm\u0259z. Bu zaman keyfiyy\u0259t anlay\u0131\u015f\u0131 alqoritm \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulacaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qlobal m\u00fcst\u0259vid\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n elmmetrik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin birq\u00fctbl\u00fc olaraq (\u0259sas\u0259n Q\u0259rb institutlar\u0131na istinad\u0259n) inki\u015faf etm\u0259sini \u00f6nl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha bir elmmetrik platformadan \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259si d\u0259 z\u0259ruridir. Bel\u0259 bir t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs 2008-ci ild\u0259 \u0130slam \u00d6lk\u0259l\u0259ri T\u0259hsil Nazirl\u0259rinin Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n IV toplant\u0131s\u0131nda \u0130slam D\u00fcnyas\u0131n\u0131n Elmi \u0130stinad M\u0259rk\u0259zinin yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. D\u00fcnyan\u0131n apar\u0131c\u0131 istinad sisteml\u0259rind\u0259n hesab olunan h\u0259min M\u0259rk\u0259zin istinad sistemi alternativ istinadlar\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc d\u0259 ortaya qoymaqdad\u0131r. Bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsd\u0259n yola \u00e7\u0131xaraq Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131na ba\u011fl\u0131 olan yeni bir elmmetrik m\u0259rk\u0259zin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 vahid istinad sisteminin qurulmas\u0131 elmmetrik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin daha \u015f\u0259ffaf v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li apar\u0131lmas\u0131na b\u00f6y\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 fayda ver\u0259 bil\u0259rdi. Bel\u0259 bir vahid konsepsiyan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 h\u0259m Az\u0259rbaycan aliml\u0259rinin d\u0259y\u0259rli t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n d\u00fcnya arenas\u0131na&nbsp; \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na, h\u0259m d\u0259 yeni elmmetrik terminl\u0259rin yaranmas\u0131 v\u0259 formala\u015fmas\u0131na t\u0259kan ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nan\u0131r\u0131q ki,XXI \u0259srin qlobal \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131ndan biri olan elmmetriya kimi faydal\u0131 elmi g\u00fcc platformas\u0131 yeni yana\u015fma metodlar\u0131 il\u0259 d\u00fcnya aliml\u0259rinin elmi m\u00fcbadil\u0259 potensial\u0131n\u0131 qat-qat g\u00fccl\u0259ndir\u0259c\u0259kdir. Saxta m\u0259nb\u0259l\u0259rin, istinadlar\u0131n d\u0259qiq a\u015fkarlanmas\u0131, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n f\u0259rdi meyarlarla \u0259l\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 jurnal v\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n (Cefri Bill, Con Boannon) daha obyektiv g\u00f6st\u0259ricil\u0259r \u0259sas\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si elmin k\u0259miyy\u0259t, k\u0259miyy\u0259t \u00fcz\u0259rind\u0259n keyfiyy\u0259t v\u0259 \u00fcst\u00fcn keyfiyy\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin daha da yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7acaqd\u0131r. Yekun olaraq \u0259ld\u0259 edil\u0259n n\u0259tic\u0259 budur ki, m\u00fcasirAz\u0259rbaycan elmi m\u00fchitinin d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lan p\u0259nc\u0259r\u0259si m\u0259hz qlobal elmmetrik inteqrasiyadan ba\u015flamaqdad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Son ill\u0259rd\u0259 \u00f6lk\u0259 Prezidentinin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 AMEA-n\u0131n d\u0259qiq v\u0259 t\u0259bi\u0259t elml\u0259ri b\u00f6lm\u0259l\u0259rinin ETN-\u0259 verilm\u0259si bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131m kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259lidir. \u0130nan\u0131r\u0131q ki, bu amil \u00f6lk\u0259mizd\u0259 elm v\u0259 t\u0259hsilin d\u00fcnyaya inteqrasiyas\u0131na, elmmetriyan\u0131n davaml\u0131 inki\u015faf\u0131na b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259 ver\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<div class=\"pdfprnt-buttons pdfprnt-buttons-post pdfprnt-bottom-right\"><a href=\"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fposts%2F316&print=pdf\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-pdf\" target=\"_blank\" ><\/a><a href=\"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fposts%2F316&print=print\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-print\" target=\"_blank\" ><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/print.png\" alt=\"image_print\" title=\"\u041f\u0435\u0447\u0430\u0442\u044c \u043a\u043e\u043d\u0442\u0435\u043d\u0442\u0430\" \/><\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00fcmeyir \u018fHM\u018fDOV Pedaqogika \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru, professor, Rusiya T\u0259hsil Akademiyas\u0131n\u0131n xarici \u00fczv\u00fc, RTA-n\u0131n \u018fm\u0259kdar elm<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":346,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,27],"tags":[],"class_list":["post-316","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ha","category-pr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/316","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=316"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/316\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":404,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/316\/revisions\/404"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/346"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=316"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=316"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=316"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}