{"id":1937,"date":"2026-04-22T21:31:24","date_gmt":"2026-04-22T17:31:24","guid":{"rendered":"https:\/\/pedaqoq.az\/?p=1937"},"modified":"2026-07-28T21:42:40","modified_gmt":"2026-07-28T17:42:40","slug":"yer-beseriyyetin-ortaq-evi-beynelxalq-yer-gununun-cagirisi-ve-davamli-geleceyin-felsefesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pedaqoq.az\/?p=1937","title":{"rendered":"YER \u2013 B\u018f\u015e\u018fR\u0130YY\u018fT\u0130N ORTAQ EV\u0130: BEYN\u018fLXALQ YER G\u00dcN\u00dcN\u00dcN \u00c7A\u011eIRI\u015eI V\u018f DAVAMLI G\u018fL\u018fC\u018fY\u0130N F\u018fLS\u018fF\u018fS\u0130"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">22 aprel \u2013 Beyn\u0259lxalq Yer G\u00fcn\u00fc t\u0259kc\u0259 t\u0259qvimd\u0259 qeyd olunan \u0259lam\u0259tdar tarix deyil, insanl\u0131\u011f\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 planet qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259n\u0259vi m\u0259suliyy\u0259tini xat\u0131rladan qlobal vicdan g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 milyonlarla insan\u0131 t\u0259bi\u0259tin qorunmas\u0131, iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131, biom\u00fcxt\u0259lifliyin m\u00fchafiz\u0259si v\u0259 t\u0259bii ehtiyatlardan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 istiqam\u0259tind\u0259 bir araya g\u0259tir\u0259n m\u00fch\u00fcm beyn\u0259lxalq t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs kimi q\u0259bul edilir. Yer G\u00fcn\u00fc insan\u0131 t\u0259bi\u0259tin sahibi deyil, onun ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si kimi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. M\u0259\u015fhur ekoloq Aldo Leopoldun fikrinc\u0259, &#171;Yer bizim malik oldu\u011fumuz \u0259mlak deyil, g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rd\u0259n ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0259man\u0259tdir.&#187; Bu fikir \u0259slind\u0259 Yer G\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u0259sas f\u0259ls\u0259f\u0259sini ifad\u0259 edir. \u00c7\u00fcnki insan c\u0259miyy\u0259ti inki\u015faf etdikc\u0259 t\u0259bi\u0259td\u0259n daha \u00e7ox faydalanm\u0131\u015f, lakin uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 bu s\u0259rv\u0259tl\u0259rin sonsuz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almam\u0131\u015fd\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 me\u015f\u0259l\u0259rin m\u0259hv edilm\u0259si, atmosferin \u00e7irkl\u0259nm\u0259si, torpaqlar\u0131n deqradasiyas\u0131, su ehtiyatlar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 v\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri kimi qlobal probleml\u0259r meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Yer G\u00fcn\u00fcn\u00fcn tarixi 1970-ci ilin 22 aprel tarixind\u0259n ba\u015flan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AB\u015e-da milyonlarla insan\u0131n i\u015ftirak etdiyi ekoloji h\u0259r\u0259kat sonradan beyn\u0259lxalq t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u0259 \u00e7evril\u0259r\u0259k bu g\u00fcn 190-dan \u00e7ox \u00f6lk\u0259d\u0259 qeyd olunur. Bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn \u0259sas m\u0259qs\u0259di \u0259traf m\u00fchit probleml\u0259rin\u0259 diqq\u0259ti art\u0131rmaq, ekoloji t\u0259hsili inki\u015faf etdirm\u0259k v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin t\u0259bi\u0259t\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini d\u0259yi\u015fm\u0259kdir. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 Yer G\u00fcn\u00fc art\u0131q t\u0259kc\u0259 a\u011fac\u0259km\u0259 aksiyalar\u0131 il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r; o, ya\u015f\u0131l iqtisadiyyat\u0131n, b\u0259rpa olunan enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rinin, karbon emissiyalar\u0131n\u0131n azald\u0131lmas\u0131n\u0131n v\u0259 davaml\u0131 inki\u015faf strategiyalar\u0131n\u0131n simvoluna \u00e7evrilmi\u015fdir. Elm s\u00fcbut edir ki, Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 orta temperatur s\u0259naye inqilab\u0131ndan sonra t\u0259xmin\u0259n 1,2\u00b0C artm\u0131\u015fd\u0131r. Bu d\u0259yi\u015fiklik buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259sin\u0259, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259, ekstremal hava hadis\u0259l\u0259rinin \u00e7oxalmas\u0131na v\u0259 ekosisteml\u0259rin tarazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n pozulmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. BMT v\u0259 beyn\u0259lxalq elmi t\u0259\u015fkilatlar\u0131n hesabatlar\u0131nda qeyd edilir ki, \u0259g\u0259r qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 davam ed\u0259rs\u0259, XXI \u0259srin sonuna q\u0259d\u0259r milyonlarla insan su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131, \u0259rzaq \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ekoloji miqrasiya probleml\u0259ri il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259r. Bu faktlar Yer G\u00fcn\u00fcn\u00fcn sad\u0259c\u0259 simvolik deyil, h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan bir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Yer \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u0259yat\u0131n davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 biom\u00fcxt\u0259liflikd\u0259n birba\u015fa as\u0131l\u0131d\u0131r. H\u0259r bir bitki, heyvan, g\u00f6b\u0259l\u0259k v\u0259 mikroorqanizm ekosistemin ayr\u0131lmaz hiss\u0259sidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, torpaqda ya\u015fayan mikromisetl\u0259r \u00fczvi madd\u0259l\u0259rin par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir, torpa\u011f\u0131n m\u00fcnbitliyini art\u0131r\u0131r v\u0259 madd\u0259l\u0259r d\u00f6vran\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Tozland\u0131r\u0131c\u0131 h\u0259\u015f\u0259ratlar k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sinin formala\u015fmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Me\u015f\u0259l\u0259r atmosferd\u0259 karbon qaz\u0131n\u0131 udaraq iqlimin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm funksiyan\u0131 yerin\u0259 yetirir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n biom\u00fcxt\u0259lifliyin qorunmas\u0131 yaln\u0131z ekoloji deyil, h\u0259m d\u0259 iqtisadi v\u0259 sosial inki\u015faf\u0131n \u0259sas \u015f\u0259rtl\u0259rind\u0259n biridir. M\u00fcasir d\u00fcnyada ekoloji probleml\u0259rin h\u0259lli yaln\u0131z d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin deyil, h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n m\u0259suliyy\u0259tidir. Suya q\u0259na\u0259t etm\u0259k, enerji s\u0259m\u0259r\u0259liliyini art\u0131rmaq, plastik tullant\u0131lar\u0131 azaltmaq, tullant\u0131lar\u0131 \u00e7e\u015fidl\u0259m\u0259k, ya\u015f\u0131ll\u0131q sah\u0259l\u0259rini qorumaq v\u0259 ictimai n\u0259qliyyatdan daha \u00e7ox istifad\u0259 etm\u0259k kimi sad\u0259 add\u0131mlar b\u00f6y\u00fck n\u0259tic\u0259l\u0259r yarada bil\u0259r. Yer G\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u0259sas ideyas\u0131 da m\u0259hz budur: planeti qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r k\u0259s \u00f6z davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259lidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Az\u0259rbaycan da qlobal ekoloji t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r\u0259 f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259 qo\u015fulan \u00f6lk\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131ndad\u0131r. Son ill\u0259rd\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 me\u015f\u0259l\u0259rin b\u0259rpas\u0131, ya\u015f\u0131ll\u0131q zolaqlar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si, x\u00fcsusi m\u00fchafiz\u0259 olunan t\u0259bi\u0259t \u0259razil\u0259rinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, alternativ enerji layih\u0259l\u0259rinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si v\u0259 ekoloji maarifl\u0259ndirm\u0259 t\u0259dbirl\u0259rinin t\u0259\u015fkili bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlard\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur iqtisadi rayonlar\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n &#171;a\u011f\u0131ll\u0131 \u015f\u0259h\u0259r&#187;, &#171;a\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd&#187; v\u0259 ya\u015f\u0131l enerji konsepsiyalar\u0131 ekoloji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin t\u0259min edilm\u0259sind\u0259 yeni inki\u015faf modelini n\u00fcmayi\u015f etdirir. Yer G\u00fcn\u00fc h\u0259m d\u0259 elm v\u0259 t\u0259hsilin \u0259h\u0259miyy\u0259tini \u00f6n plana \u00e7\u0131xar\u0131r. Ekoloji m\u0259d\u0259niyy\u0259t yaln\u0131z qanunlarla deyil, insanlar\u0131n d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc il\u0259 formala\u015f\u0131r. M\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259, universitetl\u0259rd\u0259 v\u0259 elmi m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259 apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar, ekoloji layih\u0259l\u0259r v\u0259 maarifl\u0259ndirici proqramlar g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin t\u0259bi\u0259t\u0259 m\u0259suliyy\u0259tli m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259m\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Ekologiya sah\u0259sind\u0259 apar\u0131lan elmi ara\u015fd\u0131rmalar \u0259traf m\u00fchit probleml\u0259rinin s\u0259b\u0259bl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 v\u0259 onlar\u0131n h\u0259lli yollar\u0131n\u0131 haz\u0131rlama\u011fa imkan verir. Yer G\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u0259sl mahiyy\u0259ti insan\u0131n t\u0259bi\u0259tl\u0259 harmoniyada ya\u015famas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kdir. Texnoloji inki\u015faf yaln\u0131z ekoloji t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik prinsipl\u0259ri il\u0259 uzla\u015fd\u0131\u011f\u0131 halda davaml\u0131 ola bil\u0259r. \u018fks halda iqtisadi nailiyy\u0259tl\u0259r q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tli olacaq, lakin t\u0259bi\u0259t\u0259 vurulan z\u0259r\u0259rin b\u0259rpas\u0131 y\u00fczillikl\u0259r t\u0259l\u0259b ed\u0259c\u0259kdir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fcasir inki\u015faf modeli &#171;istehsal et v\u0259 istehlak et&#187; yana\u015fmas\u0131ndan &#171;qoru, b\u0259rpa et v\u0259 m\u0259suliyy\u0259tl\u0259 istifad\u0259 et&#187; prinsipin\u0259 ke\u00e7m\u0259lidir. 22 aprel Beyn\u0259lxalq Yer G\u00fcn\u00fc h\u0259r bir insan\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 planetin g\u0259l\u0259c\u0259yi haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259y\u0259n \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri bir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fd\u0131r. Yer k\u00fcr\u0259si insanl\u0131\u011f\u0131n ortaq evidir v\u0259 onun taleyi h\u0259r birimizin g\u00fcnd\u0259lik q\u0259rarlar\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. T\u0259miz hava, saf su, m\u00fcnbit torpaq v\u0259 z\u0259ngin biom\u00fcxt\u0259liflik g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcrm\u0259li oldu\u011fumuz \u0259n qiym\u0259tli irsdir. Yer G\u00fcn\u00fcn\u00fcn verdiyi \u0259n b\u00f6y\u00fck mesaj budur: t\u0259bi\u0259ti qorumaq g\u0259l\u0259c\u0259yi qorumaq dem\u0259kdir. \u00c7\u00fcnki Yer biz\u0259 \u0259cdadlar\u0131m\u0131zdan miras qalmay\u0131b, onu \u00f6vladlar\u0131m\u0131zdan borc alm\u0131\u015f\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>ADPU-nun ba\u015f m\u00fc\u0259llimi, b.\u00fc.f.d. Balaxanova Qumru Vasif q\u0131z\u0131<\/strong><\/p>\n<div class=\"pdfprnt-buttons pdfprnt-buttons-post pdfprnt-bottom-right\"><a href=\"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fposts%2F1937&print=pdf\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-pdf\" target=\"_blank\" ><\/a><a href=\"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fposts%2F1937&print=print\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-print\" target=\"_blank\" ><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/print.png\" alt=\"image_print\" title=\"\u041f\u0435\u0447\u0430\u0442\u044c \u043a\u043e\u043d\u0442\u0435\u043d\u0442\u0430\" \/><\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>22 aprel \u2013 Beyn\u0259lxalq Yer G\u00fcn\u00fc t\u0259kc\u0259 t\u0259qvimd\u0259 qeyd olunan \u0259lam\u0259tdar tarix deyil, insanl\u0131\u011f\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1938,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-1937","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mlm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1937","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1937"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1937\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1949,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1937\/revisions\/1949"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1938"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}