{"id":1592,"date":"2025-04-20T16:01:31","date_gmt":"2025-04-20T12:01:31","guid":{"rendered":"https:\/\/pedaqoq.az\/?p=1592"},"modified":"2025-04-20T16:01:32","modified_gmt":"2025-04-20T12:01:32","slug":"azerabaycan-elminin-yeni-inkisaf-merhelesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pedaqoq.az\/?p=1592","title":{"rendered":"AZ\u018fRABAYCAN ELM\u0130N\u0130N YEN\u0130 \u0130NK\u0130\u015eAF M\u018fRH\u018fL\u018fS\u0130"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:15% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"385\" height=\"385\" src=\"https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Sayyara_ibadullayeva.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1593 size-full\" srcset=\"https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Sayyara_ibadullayeva.png 385w, https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Sayyara_ibadullayeva-300x300.png 300w, https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Sayyara_ibadullayeva-150x150.png 150w, https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Sayyara_ibadullayeva-120x120.png 120w, https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Sayyara_ibadullayeva-50x50.png 50w\" sizes=\"auto, (max-width: 385px) 100vw, 385px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><strong>S\u0259yyar\u0259 \u0130badullayeva<\/strong>,<br>AR ETN Botanika \u0130nstitunun Ba\u015f direktoru, b.e.d., professor<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan z\u0259f\u0259rl\u0259rd\u0259n sonra \u00f6z tarixinin \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131r. Yeni d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 \u00f6lk\u0259mizin b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131 davaml\u0131 etm\u0259yin \u0259sas \u015f\u0259rtl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 elmin m\u00fcasir \u00e7a\u011fr\u0131\u015flar \u0259sas\u0131nda t\u0259\u015fkilini z\u0259ruri edir. \u00d6lk\u0259d\u0259, regionda v\u0259 d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n bug\u00fcnk\u00fc hadis\u0259l\u0259ri, s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259ri ayd\u0131n g\u00f6r\u0259 bil\u0259n v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yi t\u0259s\u0259vv\u00fcr edib d\u00fczg\u00fcn v\u0259 vaxt\u0131nda \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 q\u0259rarlarla tarix\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n M\u00f6ht\u0259r\u0259m Prezident \u0130lham \u018fliyev Az\u0259rbaycan elminin inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259c\u0259k m\u00fch\u00fcm s\u0259rancam imzalam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin&nbsp;4 aprel 2025-ci il tarixind\u0259&nbsp;imzalad\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin tabeliyind\u0259ki elmi m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tinin optimalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259liliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259lav\u0259 t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda S\u0259r\u0259ncam\u0131 vaxt\u0131nda v\u0259 elmi \u0259saslara s\u00f6yk\u0259nmi\u015f add\u0131m, Az\u0259rbaycan&nbsp; elminin yeni inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Son d\u00f6vrl\u0259r Az\u0259rbaycan elmi m\u00fchitind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n dur\u011funluqlar yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Bunun bir s\u0131ra m\u00fcxt\u0259lif spektrli s\u0259b\u0259bl\u0259ri var idi. \u018fsas s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 elmi t\u0259dqiqat institutlar\u0131n\u0131n \u0259n\u0259n\u0259vi sistemd\u0259n qalm\u0131\u015f qanunlar \u0259sas\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si olmu\u015fdur. B\u00fct\u00fcn bunlar haql\u0131 olaraq elmi ictimaiyy\u0259td\u0259 \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131q v\u0259 ruh d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fcy\u00fc yarad\u0131rd\u0131. T\u0259bi\u0259t, d\u0259qiq elm sah\u0259l\u0259rin\u0259 aid institutlar\u0131n Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyin\u0259 birl\u0259\u015fdirilm\u0259si elmimizi yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 aparan ilk add\u0131m oldu. Prezidentin son s\u0259r\u0259ncam\u0131 is\u0259 elmimizin inki\u015faf\u0131n\u0131n yeni \u00fcf\u00fcql\u0259rini ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rir. H\u0259qiqi, z\u0259hm\u0259tke\u015f aliml\u0259ri ruhland\u0131r\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, m\u0259lum s\u0259r\u0259ncamda bir s\u0131ra institutlar\u0131n birl\u0259\u015fdirilm\u0259sinin m\u0259ntiqi \u0259saslar\u0131 vard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>birl\u0259\u015f\u0259n institutlar\u0131n elmi t\u0259dqiqat obyektl\u0259ri v\u0259 metodlar\u0131 t\u0259xmin\u0259n eynidir;<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>bu institutlarda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u015f\u00f6b\u0259l\u0259rin ya eyni adla, ya da \u00e7ox yax\u0131n istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si y\u00fcks\u0259k n\u0259tic\u0259 vermir;<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>eyni sah\u0259 v\u0259 ya \u00e7ox ox\u015far sah\u0259d\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan aliml\u0259rin bir m\u0259rk\u0259zd\u0259n, eyni istiqam\u0259t\u0259 fokuslanan t\u0259dqiqatlar v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qlar \u00a0daha \u00e7ox fayda ver\u0259 bil\u0259r.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Yarad\u0131lacaq yeni, b\u00f6y\u00fck institutlar i\u00e7\u0259risind\u0259 Botanika \u0130nstitutunun da olmas\u0131 Prezident \u0130lham \u018fliyevin t\u0259bi\u0259t\u0259, floraya v\u0259 biom\u00fcxt\u0259lifliy\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131n, sevgisinin v\u0259 verdiyi b\u00f6y\u00fck qiym\u0259tin g\u00f6st\u0259ricisidir. Eyni zamanda Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin biom\u00fcxt\u0259lifliyi, bitki al\u0259mini qoruma\u011f\u0131n, ekoloji tarazl\u0131\u011f\u0131 sabit saxlama\u011f\u0131n diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olmas\u0131n\u0131n bariz n\u00fcmun\u0259si, beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc \u00f6hd\u0259likl\u0259r\u0259 sadiqliyinin n\u00fcmun\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Botanika v\u0259 Dendrologiya institutlar\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131nda Botanika \u0130nstitutu Publik H\u00fcquqi \u015e\u0259xsin yarad\u0131lmas\u0131 botanik aliml\u0259ri bir araya g\u0259tir\u0259c\u0259kdir. Botanika elminin m\u00fch\u00fcm sah\u0259si olan dendrologiya elminin inki\u015faf\u0131 institutda &nbsp;yarad\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan \u201cMe\u015f\u0259\u00e7ilik\u201d \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin &nbsp;daha s\u0259m\u0259r\u0259li olaca\u011f\u0131ndan \u0259minlik duyuruq. Qeyd etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi ki, Botanika \u0130nstitutunda \u201cMe\u015f\u0259\u00e7ilik\u201d \u015f\u00f6b\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 6 ay \u00f6nc\u0259 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyi qar\u015f\u0131s\u0131nda Elmi \u015eura ad\u0131ndan v\u0259sat\u0259t qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu h\u0259m d\u0259 Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi n\u0259zdind\u0259 vaxt\u0131l\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n&nbsp; \u201cMe\u015f\u0259\u00e7ilik \u0130nstitutunun\u201d l\u0259\u011fvi il\u0259 \u0259laq\u0259dar idi. \u00c7\u00fcnki, Az\u0259rbaycan me\u015f\u0259 sah\u0259l\u0259rinin bioloji m\u00fcxt\u0259lifliyinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 m\u00fchafiz\u0259si ayr\u0131ca t\u0259dqiqat t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyada, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 Qafqazda me\u015f\u0259l\u0259r qeyri proporsional yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. D\u00fcnyada&nbsp; me\u015f\u0259l\u0259rin \u00fcmumi&nbsp; sah\u0259si 4 milyard hektard\u0131r. Bunun t\u0259xmin\u0259n yar\u0131s\u0131 4 \u00f6lk\u0259nin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr: Rusiya Federasiyas\u0131nda 809 milyon ha., Braziliyada 478 milyon ha., Kanadada 310 milyon ha.,&nbsp; AB\u015e-da 303 milyon hektar me\u015f\u0259 \u0259razisi vard\u0131r. Son 200 ild\u0259 d\u00fcnya \u00fczr\u0259 me\u015f\u0259 \u0259razil\u0259rinin sah\u0259si 2 d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox azalm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda me\u015f\u0259l\u0259rin \u00fcmumi sah\u0259si 1021 min hektard\u0131r. Bu da Az\u0259rbaycan \u0259razisinin 11,8%-ni t\u0259\u015fkil edir. Bu r\u0259q\u0259m Rusiya Federasiyas\u0131nda 44%, Latviyada 41%, G\u00fcrc\u00fcstanda 39% t\u0259\u015fkil edir. XVIII-XIX \u0259srl\u0259rd\u0259 indiki Az\u0259rbaycan \u0259razisinin 35%-i me\u015f\u0259 il\u0259 \u00f6rt\u00fcl\u00fc olmu\u015fdur. Az\u0259rbaycanda adamba\u015f\u0131na haz\u0131rda 0,12 ha me\u015f\u0259 sah\u0259si d\u00fc\u015f\u00fcr. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u201c\u0259n az me\u015f\u0259 \u00f6rt\u00fcy\u00fc olan \u00f6lk\u0259l\u0259r\u201d qurupunda yer al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Buna baxmayraq Az\u0259rbaycan\u0131n dendrofloras\u0131 n\u00f6v t\u0259rkibi etibaril\u0259 z\u0259ngindir. Respublikam\u0131z\u0131n yaban\u0131 floras\u0131nda 4750 n\u00f6v ali bitki yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bunlar\u0131n da&nbsp; 435 n\u00f6v\u00fc a\u011fac v\u0259 kol bitkil\u0259ridir. Dendrofloran\u0131n 328 n\u00f6v\u00fc kol (75 %), 107 n\u00f6v\u00fc (25%) a\u011facd\u0131r. A\u011fac v\u0259 kollar 48 f\u0259sil\u0259d\u0259 v\u0259 135 cinsd\u0259 birl\u0259\u015fir.&nbsp; Az\u0259rbaycanda olan 144 adda endemik n\u00f6v\u00fcn, 50-d\u0259n \u00e7oxu a\u011fac v\u0259 kollard\u0131r (\u00fcmumi a\u011fac v\u0259 kollar\u0131n 16 %-i). &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Haz\u0131rda qlobal iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri v\u0259 antropogen t\u0259sirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259baycanda me\u015f\u0259l\u0259rin \u00fcmumi v\u0259ziyy\u0259ti \u201cekoloji g\u0259rgin\u201d hesab edilir.&nbsp; Son 200 ild\u0259 d\u00fcnya \u00fczr\u0259 me\u015f\u0259 \u0259razil\u0259rinin sah\u0259si 2 d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox azalm\u0131\u015fd\u0131r. YUNESKO-nun qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 son d\u00f6vrl\u0259r yararl\u0131 \u0259kin sah\u0259l\u0259rinin h\u0259r il 6 mln. hektar\u0131 s\u0259hrala\u015fma n\u0259tic\u0259sind\u0259 yarars\u0131z hala d\u00fc\u015f\u00fcr. 10-12 milyon hektar me\u015f\u0259 sah\u0259si m\u0259hv olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Respublikam\u0131zda ekoloji g\u0259rgin&nbsp; rayonlardan hesab edil\u0259n B\u00f6y\u00fck Qafqaz\u0131n c\u0259nub yamaclar\u0131nda me\u015f\u0259l\u0259rin yuxar\u0131 s\u0259rh\u0259ddi 200-500 m a\u015fa\u011f\u0131 enmi\u015f, antropogen amill\u0259rin t\u0259sirind\u0259n torpaq eroziyas\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259nmi\u015fdir. Apar\u0131lan t\u0259hlill\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259&nbsp; 1975-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda 24, 1984-c\u00fc ild\u0259 28, 1989-cu ild\u0259 is\u0259 45 n\u00f6v nadir v\u0259 n\u0259slik\u0259silm\u0259kd\u0259 olan a\u011fac v\u0259 kol bitkil\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>261 min hektar me\u015f\u0259 fondu 30 il\u0259 yax\u0131n m\u00fcdd\u0259td\u0259&nbsp; Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal alt\u0131nda qalm\u0131\u015fd\u0131r. \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Qaraba\u011f zonalar\u0131 Az\u0259rbaycan, h\u0259m\u00e7inin Qafqaz floras\u0131n\u0131n n\u00f6v m\u00fcxt\u0259lifliyi il\u0259 z\u0259ngin b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259ndir.&nbsp;\u00dcmumi sah\u0259si 8 min hektardan \u00e7ox olan pal\u0131d, ard\u0131c, f\u0131st\u0131q, v\u0259l\u0259s, \u015fam, g\u00f6yr\u00fc\u015f v\u0259 qozdan ibar\u0259t qiym\u0259tli v\u0259 \u00e7oxillik s\u0131x me\u015f\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259t b\u0259nz\u0259rsiz bir ekosistemin m\u0259hv edilm\u0259si endemik biom\u00fcxt\u0259lifliy\u0259 \u0259n a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259 olub. Bununla da Erm\u0259nistan qo\u015fuldu\u011fu ekologiya v\u0259 \u0259traf m\u00fchitl\u0259 ba\u011fl\u0131 beyn\u0259lxalq konvensiyalar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, \u201c\u018ftraf m\u00fchitin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si \u00fcsullar\u0131n\u0131n h\u0259rbi v\u0259 ya h\u0259r hans\u0131 ba\u015fqa d\u00fc\u015fm\u0259nsaya\u011f\u0131 istifad\u0259sinin qada\u011fan edilm\u0259si\u201d haqq\u0131nda BMT konvensiyas\u0131n\u0131 pozub. Bel\u0259 ki, floran\u0131n \u0259n qiym\u0259tli a\u011faclar\u0131 il\u0259 z\u0259ngin olan Qaraba\u011f me\u015f\u0259l\u0259ri q\u0131r\u0131l\u0131b v\u0259 xaric\u0259 da\u015f\u0131n\u0131b. T\u0259bi\u0259tin m\u00fcvazin\u0259ti, balans\u0131 pozulub, torpa\u011f\u0131n eroziyas\u0131 ba\u015flan\u0131b. 30 il erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131nda qalm\u0131\u015f 43 min hektar sah\u0259si olan x\u00fcsusi m\u00fchafiz\u0259 olunan t\u0259bi\u0259t \u0259razil\u0259rind\u0259 &#8212; B\u0259sit\u00e7ay v\u0259 Qarag\u00f6l d\u00f6vl\u0259t t\u0259bi\u0259t qoruqlar\u0131nda, Arazboyu, La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131 v\u0259 Da\u015falt\u0131 d\u00f6vl\u0259t t\u0259bi\u0259t yasaql\u0131qlar\u0131nda \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Q\u0131rm\u0131z\u0131 Kitab\u0131\u201dna daxil edilmi\u015f 24 fauna v\u0259 69 flora n\u00f6v\u00fc qorunurdu ki, bunlar\u0131n da \u0259ks\u0259riyy\u0259ti art\u0131q m\u0259hv edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q \u0259razil\u0259ri 6&nbsp;silsil\u0259d\u0259n&nbsp;ibar\u0259tdir, lakin 3 silsil\u0259si &#8212; Qaraba\u011f, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z silsil\u0259l\u0259ri floras\u0131 uzun ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri i\u015f\u011fal alt\u0131nda olmu\u015fdur. Qaraba\u011f\u0131n me\u015f\u0259 fondu 247352 ha, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 13197,5 ha qiym\u0259tli me\u015f\u0259 sah\u0259l\u0259ri, 152 \u0259d\u0259d t\u0259bi\u0259t abid\u0259si, 5 \u0259d\u0259d geoloji obyekt \u00f6nc\u0259d\u0259n var idi. Qiym\u0259tli a\u011fac n\u00f6vl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t 986 ha d\u00f6vl\u0259t me\u015f\u0259 fondu, 560 ha Tuqay me\u015f\u0259l\u0259ri (\u00e7ayk\u0259nar\u0131 me\u015f\u0259l\u0259r) v\u0259 710 ha kolxoz me\u015f\u0259l\u0259ri i\u015f\u011fal zaman\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n yan\u011f\u0131nlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259hv edilmi\u015f v\u0259 bu g\u00fcn\u0259 yerind\u0259 he\u00e7 n\u0259 qalmam\u0131\u015fd\u0131r. A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015f\u0131 150-250 il aras\u0131nda 6 \u0259d\u0259d, \u015eelli, Seyidli, Sar\u0131hac\u0131l\u0131, \u018flia\u011fal\u0131 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 ya\u015f\u0131 200-250 il olan 8 \u0259d\u0259d, Boy\u0259hm\u0259dli k\u0259nd \u0259traf\u0131nda ya\u015f\u0131 400 il\u0259 \u00e7atan 71 \u0259d\u0259d t\u0259bi\u0259t abid\u0259si kimi qorunan, pasportla\u015fm\u0131\u015f \u00e7inar (<em>Platanus orientalis)<\/em>&nbsp;n\u00f6v\u00fc m\u0259hv edilmi\u015fdir. La\u00e7\u0131n, K\u0259lb\u0259c\u0259r, A\u011fd\u0259r\u0259 rayonlar\u0131nda 26000 ha me\u015f\u0259 \u0259razisind\u0259 qiym\u0259tli f\u0131st\u0131q, c\u00f6k\u0259, v\u0259l\u0259s, pal\u0131d a\u011faclar\u0131 q\u0131r\u0131laraq yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, me\u015f\u0259l\u0259rimiz m\u0259hv edillmi\u015fdir. Avropada yegan\u0259 t\u0259bii \u00e7inar (<em>Platanus orientalis<\/em>&nbsp;) me\u015f\u0259si Ki\u00e7ik Qafqaz\u0131n q\u0259rbind\u0259 Z\u0259ngilan rayonundad\u0131r, lakin 27 il durmadan 117 hektar \u0259razid\u0259 yay\u0131lan \u00e7inarlar m\u0259hv edilmi\u015f, \u0259traf\u0131nda a\u011fac emal\u0131 zavodu tikilmi\u015fdir. El\u0259 bitkil\u0259r var ki, onlar\u0131n areal diapazonu yaln\u0131z Qaraba\u011fla m\u0259hdudla\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Me\u015f\u0259l\u0259rin \u0259h\u0259miyy\u0259tini v\u0259 m\u00fcasir \u201cekoloji g\u0259rgin\u201d v\u0259ziyy\u0259tini, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 me\u015f\u0259 sah\u0259l\u0259rinin elmi \u0259saslarla fundamental t\u0259dqiq ed\u0259n institut v\u0259 ya \u015f\u00f6b\u0259nin olmamas\u0131 t\u0259\u0259cc\u00fcb do\u011furar. Bundan ba\u015fqa Az\u0259rbaycan\u0131n me\u015f\u0259l\u0259rinin ke\u00e7\u0259n \u0259srin 80-ci ill\u0259rinin sonlar\u0131ndan etibar\u0259n m\u00fcasir elmi \u00fcsullarla, botaniki, taksonomik, dendroloji, me\u015f\u0259\u00e7ilik v\u0259 s. yana\u015fmalarla fundamental, sistemli t\u0259dqiq olunmamas\u0131, \u201cMe\u015f\u0259\u00e7ilik\u201d sah\u0259sind\u0259 uzun ill\u0259rl\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f elmi m\u0259kt\u0259bl\u0259rin, elmi irsin s\u0131radan \u00e7\u0131xmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda qalmas\u0131, Botanika \u0130nstitutunda \u201cMe\u015f\u0259\u00e7ilik\u201d \u015f\u00f6b\u0259sinin f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flamas\u0131n\u0131 z\u0259ruri edir. N\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ki, \u0130nstututda \u0259vv\u0259l\u0259r bel\u0259 \u015f\u00f6b\u0259 olub v\u0259 akademik \u0130brahim S\u0259f\u0259rov kimi g\u00f6rk\u0259mli aliml\u0259rimiz Az\u0259rbaycan me\u015f\u0259l\u0259rinin m\u00fcxt\u0259lif aspektl\u0259rd\u0259n \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 m\u00fcst\u0259sna rol oynay\u0131blar.Yarad\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan \u201cMe\u015f\u0259\u00e7ilik\u201d \u015f\u00f6b\u0259sinin &nbsp;f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas m\u0259qs\u0259di a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lardan ibar\u0259tdir:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin v\u0259 antropogen amill\u0259rin me\u015f\u0259 ekosisteml\u0259rin\u0259 t\u0259sirini \u00f6yr\u0259nm\u0259k;<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>texnogen \u00e7irkl\u0259nm\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 davaml\u0131 n\u00f6vl\u0259rin adaptasiya qanunauy\u011funluqlar\u0131n\u0131 t\u0259hlil etm\u0259k;<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259ki me\u015f\u0259l\u0259rin m\u00fcasir v\u0259ziyy\u0259tini t\u0259dqiq ed\u0259r\u0259k b\u0259rpa f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ba\u015flamaq;<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Az\u0259rbaycan\u0131n me\u015f\u0259 \u00f6rt\u00fcy\u00fcnd\u0259 yay\u0131lan yaban\u0131 meyv\u0259l\u0259rin m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259dqiqi v\u0259 istifad\u0259sini \u00f6yr\u0259nm\u0259k;<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Az\u0259rbaycan dendrofloras\u0131n\u0131n endemik, relikt v\u0259 nadir f\u0259rdl\u0259rinin say\u0131 azalmqda olan n\u00f6vl\u0259rin m\u00fcasir v\u0259ziyy\u0259tini analiz etm\u0259k, statusunu m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k, m\u00fchafiz\u0259 t\u0259dbirl\u0259rini haz\u0131rlamaq;<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>son zamanlar m\u00fc\u015fahid\u0259 edil\u0259n da\u011f\u0259t\u0259yi me\u015f\u0259 qur\u015faqlar\u0131nda aridl\u0259\u015fm\u0259, orta qur\u015faqlarda qiym\u0259tli cinsl\u0259rin seyr\u0259kl\u0259\u015fm\u0259si, az qiym\u0259tli cinsl\u0259rl\u0259 \u0259v\u0259z edilm\u0259si, yuxar\u0131 qur\u015faqlarda s\u0259rh\u0259ddin a\u015fa\u011f\u0131 enm\u0259si, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n dig\u0259r bitki formasiyalar\u0131nda, biogenosenzlarda ba\u015f ver\u0259n suksessiya d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin s\u0259b\u0259bl\u0259rini, biotik v\u0259 abiotik antropogen amill\u0259rin rolunu t\u0259hlil etm\u0259k, \u00e7\u0131x\u0131\u015f yollar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rmaq g\u00fcn\u00fcn \u0259n aktual m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n biridir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Botanika instututunda yarad\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259d\u0259 tutulan \u201cMe\u015f\u0259\u00e7ilik\u201d \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k t\u0259cr\u00fcb\u0259li aliml\u0259rimiz vard\u0131r. \u015e\u00f6b\u0259 v\u0259 laboratoriyalar\u0131n f\u0259aliyy\u0259t istiqam\u0259tl\u0259ri yenid\u0259n d\u0259y\u0259rl\u0259ndiril\u0259c\u0259k, qar\u015f\u0131ya qoyulan \u0259sas m\u0259qs\u0259d\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259klifl\u0259r haz\u0131rlanaraq Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyin\u0259 t\u0259qdim edil\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Biz \u00fcmidvar\u0131q ki, c\u0259nab Prezidentin vaxt\u0131nda imzalada\u011f\u0131 s\u0259r\u0259ncamla Az\u0259rbaycan elmi, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 Botanika elmi yeni inki\u015faf m\u0259r\u0259h\u0259l\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259m qoyacaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n<div class=\"pdfprnt-buttons pdfprnt-buttons-post pdfprnt-bottom-right\"><a href=\"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fposts%2F1592&print=pdf\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-pdf\" target=\"_blank\" ><\/a><a href=\"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fposts%2F1592&print=print\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-print\" target=\"_blank\" ><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/print.png\" alt=\"image_print\" title=\"\u041f\u0435\u0447\u0430\u0442\u044c \u043a\u043e\u043d\u0442\u0435\u043d\u0442\u0430\" \/><\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u0259yyar\u0259 \u0130badullayeva,AR ETN Botanika \u0130nstitunun Ba\u015f direktoru, b.e.d., professor Az\u0259rbaycan z\u0259f\u0259rl\u0259rd\u0259n sonra \u00f6z tarixinin \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1594,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25],"tags":[],"class_list":["post-1592","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1592","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1592"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1592\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1595,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1592\/revisions\/1595"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1594"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1592"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1592"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1592"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}