{"id":1312,"date":"2024-12-20T12:22:00","date_gmt":"2024-12-20T08:22:00","guid":{"rendered":"https:\/\/pedaqoq.az\/?p=1312"},"modified":"2024-12-20T23:49:51","modified_gmt":"2024-12-20T19:49:51","slug":"1312","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pedaqoq.az\/?p=1312","title":{"rendered":"ADPU BDU-NUN 105 \u0130LLIY\u0130N\u018f H\u018fSR OLUNMU\u015e BEYN\u018fLXALQ ELM\u0130 KONFRANSDA T\u018fMS\u0130L OLUNMU\u015eDUR"},"content":{"rendered":"\n<p>Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin (BDU) 105, Biologiya fak\u00fclt\u0259sinin 90 illik yubileyl\u0259rin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f \u201cBiologiyada nailiyy\u0259tl\u0259r v\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u201d m\u00f6vzusunda XII Beyn\u0259lxalq elmi konfrans\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimi ke\u00e7irilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259rasimd\u0259 D\u00f6vl\u0259t himni s\u0259sl\u0259ndirilib, \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin v\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda h\u0259lak olan \u015f\u0259hidl\u0259rimizin \u0259ziz xatir\u0259si bir d\u0259qiq\u0259lik s\u00fckutla yad edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Giri\u015f s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n BDU-nun elm v\u0259 innovasiyalar \u00fczr\u0259 prorektoru H\u00fcseyn M\u0259mm\u0259dov 2024-c\u00fc ilin Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 \u201cYa\u015f\u0131l d\u00fcnya namin\u0259 h\u0259mr\u0259ylik ili\u201d elan olundu\u011funu xat\u0131rladaraq, ya\u015f\u0131l d\u00fcnya, ya\u015f\u0131l inki\u015faf v\u0259 ya\u015f\u0131l enerji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u0259n aktual probleml\u0259ri oldu\u011funu bildirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Beyn\u0259lxalq konfrans\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di biologiya sah\u0259sind\u0259 m\u00fcasir n\u0259z\u0259ri v\u0259 praktiki nailiyy\u0259tl\u0259ri m\u00fczakir\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn platforma yaratmaq, sa\u011flam g\u0259l\u0259c\u0259k namin\u0259 bioloji elml\u0259rin inki\u015faf\u0131na dair yeni ideyalar\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 multidissiplinar \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n t\u0259\u015fviqi olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimind\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universitetinin beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 prorektoru filologiya elml\u0259ri doktoru, professor Mahir\u0259 xan\u0131m H\u00fcseynova, Kimya v\u0259 Biologiya fak\u00fclt\u0259sinin dekan\u0131, dosent Reyhan A\u011fayeva Biologiya v\u0259 onun t\u0259drisi texnologiyas\u0131 kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri dosent Anaxan\u0131m Yusifova, dekan m\u00fcavini, b.\u00fc.f.d. B\u0259sti Qo\u015fun q\u0131z\u0131 \u018fs\u0259dova v\u0259 m\u00fc\u0259llimi, b.\u00fc.f.d. Qumru Balaxanova qonaq qismind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>ADPU-nun m\u00fc\u0259llimi, b.\u00fc.f.d. Qumru Balaxanova b\u00f6lm\u0259 iclas\u0131ndak\u0131 elmi m\u0259ruz\u0259sind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k bildirmi\u015fdir ki, d\u00fcnya son ill\u0259rd\u0259 ciddi ekoloji probleml\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fib. Artan iqlim d\u0259yi\u015fikliyi, t\u0259bii resurslar\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 t\u00fck\u0259nm\u0259si, ekosisteml\u0259rin pozulmas\u0131 v\u0259 sosial \u0259dal\u0259tsizlikl\u0259r planetin g\u0259l\u0259c\u0259yini t\u0259hdid edir. Bu probleml\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcsb\u0259t bir yana\u015fma olaraq &#171;Ya\u015f\u0131l Se\u00e7im&#187; anlay\u0131\u015f\u0131 ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. Bu yana\u015fma, ekoloji, sosial v\u0259 iqtisadi davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k daha yax\u015f\u0131 bir g\u0259l\u0259c\u0259k qurma\u011f\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259yir. &#171;Ya\u015f\u0131l Se\u00e7im&#187; insanlar\u0131n istehlak v\u0259rdi\u015fl\u0259rini d\u0259yi\u015fdirm\u0259y\u0259 v\u0259 daha m\u0259suliyy\u0259tli ekoloji davran\u0131\u015flar s\u0259rgil\u0259m\u0259y\u0259 t\u0259\u015fviq edir. Bu yana\u015fma, yaln\u0131z \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmir, h\u0259m d\u0259 c\u0259miyy\u0259tin sosial b\u0259rab\u0259rliyini v\u0259 iqtisadi inki\u015faf\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259yir. Bu t\u0259dqiqat\u0131n m\u0259qs\u0259di, insanlar\u0131n istehlak v\u0259rdi\u015fl\u0259rini ekoloji bax\u0131mdan yenid\u0259n qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259sinin v\u0259 daha davaml\u0131 istehlak modell\u0259rin\u0259 ke\u00e7id etm\u0259sinin vacibliyini vur\u011fulamaqd\u0131r. Ekoloji ayaq izi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 izah etm\u0259k, onun \u0259h\u0259miyy\u0259tini g\u00f6st\u0259rm\u0259k v\u0259 bu izl\u0259ri azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259tbiq oluna bil\u0259c\u0259k metodlar\u0131 ara\u015fd\u0131rmaq \u0259sas m\u0259qs\u0259d t\u0259\u015fkil edir. T\u0259dqiqatda ekoloji ayaq izinin, insanlar\u0131n istehlak etdiyi m\u0259hsul v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin istehsal\u0131ndan v\u0259 istifad\u0259sind\u0259n yaranan t\u0259bii resurslar\u0131 nec\u0259 t\u0259msil etdiyi t\u0259hlil edil\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yolla, f\u0259rdi v\u0259 kollektiv s\u0259viyy\u0259d\u0259 daha ekoloji c\u0259h\u0259td\u0259n m\u0259suliyy\u0259tli davran\u0131\u015flar\u0131n t\u0259\u015fviq edilm\u0259si v\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 il\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 m\u00fcsb\u0259t d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si m\u0259qs\u0259d qoyulmu\u015fdur. Ekoloji ayaq izini \u00f6l\u00e7m\u0259k v\u0259 t\u0259hlil etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif yeni yana\u015fmalar v\u0259 metodlar inki\u015faf etdirilmi\u015fdir. Bu yana\u015fmalar aras\u0131nda dijital al\u0259tl\u0259r, b\u00f6y\u00fck veril\u0259r (big data) il\u0259 ekoloji t\u0259sirl\u0259rin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si, eko-sertifikat sisteml\u0259ri v\u0259 t\u0259hsil proqramlar\u0131 yer al\u0131r. Dijital al\u0259tl\u0259r, mobil t\u0259tbiql\u0259r v\u0259 veb-platformalar vasit\u0259sil\u0259 istifad\u0259\u00e7il\u0259rin istehlak v\u0259rdi\u015fl\u0259rini izl\u0259m\u0259sin\u0259 imkan tan\u0131y\u0131r. Bu vasit\u0259l\u0259r, ekoloji t\u0259sirl\u0259rin daha d\u0259qiq \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259sini t\u0259min edir v\u0259 insanlar\u0131 daha ekoloji se\u00e7iml\u0259r etm\u0259y\u0259 t\u0259\u015fviq edir. Eko-sertifikatlar, davaml\u0131 m\u0259hsul istehsal\u0131n\u0131 t\u0259\u015fviq edir, h\u0259m\u00e7inin t\u0259hsil proqramlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 ekoloji \u015f\u00fcurun art\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259d g\u00fcd\u00fcr. Ekoloji ayaq izi, insanlar\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatlar\u0131nda etdikl\u0259ri se\u00e7iml\u0259rin ekosisteml\u0259r\u0259 olan t\u0259sirini \u00f6l\u00e7\u0259n bir g\u00f6st\u0259ricidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, qida istehlak\u0131, su v\u0259 enerji istifad\u0259\u00e7isi olmaq, insanlar\u0131n ekoloji ayaq izini art\u0131r\u0131r. H\u0259r bir m\u0259hsul istehlak\u0131, t\u0259bii resurslar\u0131n istifad\u0259 olunmas\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 daha \u00e7ox tullant\u0131 meydana g\u0259lir. Bu da ekosisteml\u0259rd\u0259 bioloji m\u00fcxt\u0259lifliyin azalmas\u0131na, t\u0259bii m\u00fchitl\u0259rin pozulmas\u0131na v\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259nin artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Ekoloji ayaq izini azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn at\u0131lacaq add\u0131mlar h\u0259m f\u0259rdi, h\u0259m d\u0259 kollektiv s\u0259viyy\u0259d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259lidir.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259rdi s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259krar istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259n m\u0259hsullar\u0131n se\u00e7ilm\u0259si, tullant\u0131lar\u0131n azald\u0131lmas\u0131 v\u0259 enerji s\u0259m\u0259r\u0259liliyini art\u0131rmaq kimi ki\u00e7ik, amma t\u0259sirli add\u0131mlar at\u0131la bil\u0259r. Eyni zamanda, yenil\u0259n\u0259 bil\u0259n enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 ke\u00e7id v\u0259 daha ekoloji t\u0259miz istehsal \u00fcsullar\u0131n\u0131n t\u0259\u015fviq edilm\u0259si d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli add\u0131mlard\u0131r. H\u00f6kum\u0259tl\u0259rin bu sah\u0259d\u0259 t\u0259tbiq etdiyi t\u0259nziml\u0259yici qanunlar v\u0259 t\u0259\u015fviqedici siyas\u0259tl\u0259r, ekoloji ayaq izinin azald\u0131lmas\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k. Ekoloji ayaq izi anlay\u0131\u015f\u0131, insanlar\u0131n t\u0259bi\u0259t\u0259 olan t\u0259sirl\u0259rini anlama\u011fa v\u0259 bu t\u0259sirl\u0259ri azaltma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259n vacib bir al\u0259tdir. H\u0259r bir insan\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131ndak\u0131 q\u0259rarlar\u0131 v\u0259 davran\u0131\u015flar\u0131, ekosisteml\u0259r\u0259 t\u0259sir edir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n, insanlar\u0131n ekoloji m\u0259suliyy\u0259tl\u0259rini d\u0259rk etm\u0259si v\u0259 h\u0259yatlar\u0131n\u0131 daha davaml\u0131 v\u0259 ekoloji c\u0259h\u0259td\u0259n dost \u015f\u0259kild\u0259 formala\u015fd\u0131rmas\u0131 olduqca vacibdir. G\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 daha ya\u015f\u0131l v\u0259 sa\u011flam bir d\u00fcnya qurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r birimiz \u00f6z ekoloji ayaq izimizi azaltmaq istiqam\u0259tind\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r etm\u0259liyik. Bu, yaln\u0131z bizim \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Ekoloji davaml\u0131l\u0131q, h\u0259m f\u0259rdi, h\u0259m d\u0259 kollektiv s\u0259viyy\u0259d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259 bil\u0259c\u0259k add\u0131mlarla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ekoloji probleml\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq v\u0259 planetin g\u0259l\u0259c\u0259yini qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn insanlar istehlak v\u0259rdi\u015fl\u0259rini d\u0259yi\u015fdirm\u0259lidir. Daha az istehlak etm\u0259k, t\u0259krar istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259n m\u0259hsullar se\u00e7m\u0259k, enerji s\u0259m\u0259r\u0259li alternativl\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259lm\u0259k v\u0259 yerli, m\u00f6vs\u00fcmi qidalar\u0131 se\u00e7m\u0259k ekoloji ayaq izini azaltma\u011fa k\u00f6m\u0259k edir. Eyni zamanda, t\u0259miz enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 y\u00f6n\u0259lm\u0259k v\u0259 ekoloji t\u0259miz istehsal \u00fcsullar\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k vacibdir. C\u0259miyy\u0259tin ekoloji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259tini art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn maarifl\u0259ndirm\u0259 v\u0259 t\u0259hsil proqramlar\u0131 daha geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259lidir. Bel\u0259likl\u0259, h\u0259r bir f\u0259rd \u00f6z ekoloji ayaq izini azaldaraq, daha ya\u015f\u0131l v\u0259 davaml\u0131 bir h\u0259yat t\u0259rzi s\u00fcr\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<div class=\"pdfprnt-buttons pdfprnt-buttons-post pdfprnt-bottom-right\"><a href=\"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fposts%2F1312&print=pdf\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-pdf\" target=\"_blank\" ><\/a><a href=\"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fposts%2F1312&print=print\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-print\" target=\"_blank\" ><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pedaqoq.az\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/print.png\" alt=\"image_print\" title=\"\u041f\u0435\u0447\u0430\u0442\u044c \u043a\u043e\u043d\u0442\u0435\u043d\u0442\u0430\" \/><\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin (BDU) 105, Biologiya fak\u00fclt\u0259sinin 90 illik yubileyl\u0259rin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f \u201cBiologiyada nailiyy\u0259tl\u0259r v\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1313,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-1312","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uni"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1312","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1312"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1312\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1320,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1312\/revisions\/1320"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1313"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1312"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1312"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pedaqoq.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1312"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}