QIŞDA DİSSERTASİYA MÜDAFİƏSİ PLANLAŞDIRANLAR MƏQALƏLƏRİNİ NƏ VAXT DƏRC ETDİRMƏLİDİRLƏR?

Fəlsəfə doktoru dissertasiyasını yazıb bitirmək müdafiəyə hazırlığın yalnız bir hissəsidir. İddiaçı tədqiqatının əsas nəticələrini elmi məqalələrdə dərc etdirməli, konfrans materiallarında təqdim etməli və bütün bunları müəyyən müddətlərə uyğun planlaşdırmalıdır. Xüsusilə qış aylarında müdafiə etməyi düşünənlər üçün məqalənin nə vaxt çap olunacağı qədər, onun beynəlxalq bazada nə vaxt görünəcəyi də əhəmiyyətlidir.

Fəlsəfə doktoru üçün neçə məqalə lazımdır?

Mövcud qaydaya əsasən, dissertasiyanın nəticələrinə dair ən azı beş elmi məqalə dərc edilməlidir. Bu məqalələrdən humanitar və ictimai elmlər üzrə azı biri, dəqiq və təbiət elmləri üzrə isə azı ikisi müvafiq beynəlxalq xülasələndirmə və indeksləmə bazalarına daxil olan elmi jurnallarda yayımlanmalıdır.

Bundan əlavə, respublika və ya beynəlxalq elmi tədbirlərin nəticələri üzrə ən azı üç məruzə və ya tezis dərc olunmalıdır. Onlardan azı biri beynəlxalq elmi tədbirin nəticələri üzrə xaricdə çap edilməlidir. Məqalə ilə konfrans tezisi ayrı tələblərdir: üç tezis beş məqalənin yerini tutmur. Hansı beynəlxalq bazaların nəzərə alındığı da elm sahəsinə görə yoxlanmalıdır; bu siyahını AAK müəyyən edir.

Əsas tarix müdafiə günü deyil, ilkin müzakirə günüdür

Müddət hesablanarkən ən çox buraxılan səhv müdafiə tarixindən geriyə saymaqdır. Qaydaya görə, tələb olunan sayda elmi iş dissertasiyanın ilkin müzakirəsindən ən azı bir ay əvvəl dərc edilməlidir. Beynəlxalq bazalarda indeksləşdirilməsi tələb olunan məqalələr isə ilkin müzakirəyə qədər həmin bazalarda da yerləşdirilməlidir.

Məsələn, ilkin müzakirə 15 dekabra nəzərdə tutulubsa, tələb olunan elmi işlərin dərci üçün son tarix 15 noyabrdır. Beynəlxalq jurnalda çıxmış məqalənin bazadakı qeydini də 15 dekabrdan əvvəl yoxlamaq lazımdır. Burada iki ayrı mərhələ var: məqalənin jurnalda dərc edilməsi və müvafiq bazada görünməsi. Redaksiyadan gələn qəbul məktubu isə hələ məqalənin dərc edildiyi demək deyil.

Məqalə niyə bir neçə ay vaxt aparır?

Əlyazma jurnala göndərildikdən sonra əvvəlcə redaksiya tərəfindən yoxlanılır. Ardınca rəyçilər onu qiymətləndirir, müəllifdən düzəliş istənilə bilər və yalnız bundan sonra nəşr barədə yekun qərar verilir. Qəbul olunmuş məqalənin dərcini və daha sonra bazada yerləşdirilməsini də gözləmək lazım gələ bilər.

İndekslənmə müddəti bütün jurnallar üçün eyni deyil. Elsevier-in Scopus barədə materialında davamlı indekslənmənin məqalə nəşriyyatın saytında göründükdən sonra adətən üç həftədən iki aya qədər çəkə bildiyi göstərilir. Bu, hər məqalə üçün verilmiş zəmanət deyil.

Buna görə əlyazmanın jurnala təqdimindən onun ilkin müzakirədə nəzərə alına biləcəyi mərhələyədək təxminən 3–10 ay, bəzən daha uzun müddət ayırmaq ehtiyatlı planlaşdırma yanaşmasıdır. Bu rəqəm AAK-ın müəyyən etdiyi rəsmi müddət deyil; jurnalın iş sürətindən və məqalənin neçə dəfə düzəlişə qaytarılmasından asılı olaraq dəyişir.

Qış müdafiəsi üçün vaxtı necə hesablamaq olar?

Əvvəlcə müdafiənin təxmini ayını deyil, ilkin müzakirənin gözlənilən tarixini dəqiqləşdirmək lazımdır. Sonra həmin tarixdən geriyə doğru hesab aparılır:

1. Elmi işlərin dərcindən ilkin müzakirəyədək tələb olunan ən azı bir ay ayrılır.
2. Beynəlxalq məqalənin müvafiq bazada görünməsi üçün əlavə vaxt nəzərdə tutulur.
3. Jurnalın rəyləşdirmə və nəşr müddəti öyrənilir.
4. Rəyçilərin tələb edə biləcəyi düzəlişlər üçün ehtiyat vaxt saxlanılır.

Məsələn, fevral ayında müdafiə arzulayan iddiaçı «məqaləni yanvarda göndərərəm» hesabı ilə hərəkət etməməlidir. İlkin müzakirə bundan xeyli əvvəl keçirilə bilər və məqalələrin dərci üçün bir aylıq tələb məhz həmin müzakirəyə bağlıdır. Üstəlik, dissertasiya şurasının sənədlər təqdim edildikdən sonra müdafiənin təşkili barədə qərar qəbul etməsi üçün nəzərdə tutulan dörd aylıq müddət konkret müdafiə gününə zəmanət vermir.

Vaxt az qalıbsa, nə etmək lazımdır?

İlk addım mövcud məqalələri siyahıya almaqdır: hansıları dərc olunub, hansıları yalnız qəbul edilib, beynəlxalq məqalələrin hər biri tələb olunan bazada görünürmü? Sonra seçilən jurnalın AAK-ın müvafiq elm sahəsi üçün müəyyən etdiyi tələblərə uyğunluğu və öz saytında göstərdiyi baxılma müddəti yoxlanmalıdır.

Əgər qalan vaxt məqalələrin dərcinə və indekslənməsinə çatmırsa, ilkin müzakirənin tarixini yenidən planlaşdırmaq daha düzgün ola bilər. Tələsik jurnal seçimi nəşr xərci yaratmaqla yanaşı, işin müdafiə sənədlərində nəzərə alınmaması riskini də artırır.

Qış müdafiəsinə hazırlıq məqaləni son anda jurnala göndərməklə başlamır. Əsas məsələ tələb olunan elmi işlərin ilkin müzakirədən azı bir ay əvvəl dərc olunması və beynəlxalq məqalələrin həmin müzakirəyədək müvafiq bazalarda görünməsidir. Müdafiə planını bu iki şərtə uyğun qurmaq gözlənilməz gecikmələrin qarşısını almağa kömək edir.