AZƏRBAYCAN XALQ CÜMHURİYYƏTİNİN YARANMASI VƏ MÜSTƏQİLLİK İDEYASININ TARİXİ ƏHƏMİYYƏTİ

Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixində 28 May 1918-ci il xüsusi və şərəfli yer tutur. Məhz bu tarixdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması elan edilmiş, xalqımız özünün müstəqil dövlət qurmaq hüququnu bütün dünyaya bəyan etmişdir. Bu hadisə yalnız Azərbaycan tarixində deyil, bütövlükdə Şərq dünyasının ictimai-siyasi həyatında mühüm dönüş nöqtəsi olmuşdur. Çünki Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti müsəlman Şərqində ilk parlamentli demokratik respublika kimi tarixə daxil olmuşdur. XX əsrin əvvəllərində dünyada baş verən siyasi dəyişikliklər, xüsusilə Rusiya imperiyasının süqutu milli azadlıq hərəkatlarının güclənməsinə şərait yaratmışdı. Azərbaycan xalqı da yaranmış tarixi fürsətdən istifadə edərək milli dövlətçilik ideyasını reallaşdırmağa nail oldu.

1918-ci il mayın 28-də Tiflisdə Milli Şura tərəfindən “İstiqlal Bəyannaməsi” qəbul edildi və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradıldığı elan olundu. Bu sənəd xalqımızın milli iradəsini, azadlıq arzusunu və müstəqil yaşamaq əzmini əks etdirən mühüm tarixi akt idi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradıcıları Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Fətəli xan Xoyski, Əlimərdan bəy Topçubaşov və digər görkəmli dövlət xadimləri qısa müddət ərzində müasir dövlət quruculuğu istiqamətində mühüm addımlar atdılar. Dövlət idarəetmə sistemi formalaşdırıldı, parlament yaradıldı, milli ordu təşkil edildi və Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağı qəbul olundu. Həmçinin ölkədə təhsil, səhiyyə və mədəniyyət sahələrində islahatlara başlanıldı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun demokratik prinsiplərə əsaslanması idi. Parlamentdə müxtəlif millətlərin və siyasi qüvvələrin nümayəndələrinin təmsil olunması dövlətin demokratik mahiyyətini göstərirdi. Qadınlara seçmək və seçilmək hüququnun verilməsi isə həmin dövr üçün olduqca mütərəqqi addım hesab olunurdu. Bu hüquq bir çox Avropa ölkələrindən daha əvvəl Azərbaycanda tətbiq edilmişdi ki, bu da cümhuriyyət rəhbərlərinin yüksək siyasi düşüncəyə malik olduqlarını sübut edir.

Təəssüf ki, mürəkkəb beynəlxalq vəziyyət və xarici müdaxilələr nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti uzunömürlü olmadı və 1920-ci ildə sovet işğalı nəticəsində fəaliyyətini dayandırdı. Lakin cümhuriyyət ideyası xalqın yaddaşından silinmədi. Azərbaycan xalqı uzun illər azadlıq arzusu ilə yaşamış və nəhayət, 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini yenidən bərpa etmişdir.

Bu gün müstəqil Azərbaycan dövləti Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasi və mənəvi varisi kimi inkişaf edir. Ölkəmiz beynəlxalq aləmdə öz mövqeyini möhkəmləndirmiş, iqtisadi, siyasi və mədəni sahələrdə mühüm uğurlar qazanmışdır. Dövlət müstəqilliyimizin qorunması və daha da gücləndirilməsi hər bir vətəndaşın əsas vəzifələrindən biridir. 28 May yalnız tarixi bir gün deyil, həm də xalqımızın azadlıq ruhunun, milli birliyinin və dövlətçilik ənənələrinin rəmzidir. Bu müqəddəs tarix hər bir azərbaycanlıda vətənpərvərlik hissini gücləndirir və gələcək nəsillərə müstəqilliyin nə qədər böyük dəyər olduğunu xatırladır. Azərbaycan xalqı öz müstəqilliyini daim qoruyacaq və dövlətçiliyini daha da möhkəmləndirəcəkdir.

ADPU-nun müəllimi b/m, b.ü.f.d.
Balaxanova Qumru Vasif qızı