Şəhərləri gözəlləşdirən yalnız uca binalar, geniş küçələr, müasir memarlıq nümunələri deyil. Şəhərə ruh verən onun işıqları, insanlara yaratdığı rahatlıq və gələcəyə yönələn inkişafıdır. Bəs gələcəyin şəhərlərini kimlər quracaq? Onların memarları, mühəndisləri, yaradıcı düşüncə sahibləri necə yetişəcək? Əslində, bu sualların cavabı elə bugünkü məktəbəqədər təhsildən başlayır. Uşaqlıq dövrü insan həyatının ən həssas, eyni zamanda ən yaradıcı mərhələsidir. Bu yaşlarda uşağa verilən hər bir imkan, yaradılan hər bir şərait onun gələcək dünyagörüşünün formalaşmasına təsir göstərir.

Məhz buna görə müasir məktəbəqədər təhsil artıq yalnız öyrətmək deyil, düşündürmək, araşdırmağa sövq etmək, yaratmaq, qurmaq və kəşf etdirmək missiyasını daşıyır. 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilməsi bu baxımdan məktəbəqədər təhsil müəssisələrində də maraqlı və yaradıcı fəaliyyətlərin təşkilinə geniş imkan açır. Bu mövzunun uşaqlara erkən yaşlardan aşılanması onların yaşadıqları şəhərə, ətraf mühitə və ictimai məkanlara münasibətlərinin formalaşmasına xidmət edir. Məhz bu ideyadan çıxış edərək böyük qrupda Təsviri fəaliyyət məşğələsində “Fənər düzəltmək” mövzusunda açıq məşğələ keçirdim.

İlk baxışda sadə görünən bu fəaliyyətin arxasında daha geniş bir pedaqoji məqsəd dayanırdı: uşaqlara şəhərin gözəlliyində işığın rolunu anlatmaq, onları düşündürmək və öz ideyalarını həyata keçirməyə həvəsləndirmək. Məşğələnin başlanğıcında kompüter və proyektor vasitəsilə Sumqayıt şəhərinin gecə görüntüsünü uşaqların diqqətinə təqdim etdim. Ekranda tanış şəhərin qaranlıq mənzərəsi canlandıqda onlara belə bir sual ünvanladım: “Şəhərimizə nə olub? Niyə hər yer qaranlıqdır?” Bu sual uşaqların düşüncəsində kiçik bir problem yaratdı. Onlar gördüklərini təhlil etməyə, öz fikirlərini söyləməyə və çıxış yolu axtarmağa başladılar.

Beləcə, məşğələ adi bir təsviri fəaliyyət çərçivəsindən çıxaraq araşdırma və yaradıcı düşüncə mühitinə çevrildi. Müasir təhsilin əsas üstünlüyü də məhz bundadır: uşağa hazır cavab vermək əvəzinə, onu cavab axtarmağa istiqamətləndirmək. Məşğələdə STEAM yanaşmasının tətbiqi bu məqsədin reallaşmasında mühüm rol oynadı. Elm, texnologiya, mühəndislik, incəsənət və riyaziyyatı özündə birləşdirən STEAM modeli uşaqların müxtəlif sahələr üzrə bilik və bacarıqlarını vahid fəaliyyət daxilində inkişaf etdirməyə imkan verir. Burada uşaq sadəcə müşahidəçi deyil, ideya irəli sürən, material seçən, sınaqdan keçirən və nəticə əldə edən kiçik tədqiqatçıya çevrilir. Fənərin hazırlanması prosesində uşaqlar plastik qablardan, rəngli kağızlardan, yapışqandan, qayçıdan və batareyalı LED işıqlardan istifadə etdilər. Sarı, narıncı və qırmızı rəngli kağızlardan alov formasında hissələr hazırlayaraq onları qabın üzərinə yerləşdirdilər. Daha sonra fənərin dəstəyini düzəltdilər və daxilinə LED işıq yerləşdirdilər. Adi materialların uşaqların əlində gözəl bir fənərə çevrilməsi isə yaradıcılığın nə qədər böyük imkanlara malik olduğunu bir daha nümayiş etdirdi.

Bu fəaliyyət zamanı STEAM-ın müxtəlif istiqamətləri öz əksini tapdı: işıq və qaranlıq anlayışları elmi düşüncəyə, kompüter və proyektor texnologiyaya, fənərin qurulması mühəndisliyə, rəng və forma seçimi incəsənətə, ölçü və ardıcıllıqla iş isə riyazi düşüncəyə əsaslandı. Burada diqqət çəkən əsas məqam uşaqların yalnız gözəl bir əl işi hazırlaması deyildi. Əsas olan onların düşünməsi, qərar verməsi, əl bacarıqlarını tətbiq etməsi və öz əməyinin nəticəsini görməsi idi. Çünki yaradıcı təhsil uşağa yalnız nəyi hazırlamağı deyil, necə düşünməyi də öyrədir. Təbii ki, müasir texnologiyaların təlim prosesinə gətirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Kompüter və proyektor artıq sadəcə nümayiş vasitəsi deyil, düzgün istifadə edildikdə uşağın təxəyyülünü hərəkətə gətirən, onu mövzuya cəlb edən və öyrənməni daha əyani edən pedaqoji vasitələrdir.

Lakin unutmamalıyıq ki, texnologiyanın məqsədi müəllimi əvəz etmək deyil, onun yaratdığı öyrənmə mühitini daha zəngin və səmərəli etməkdir. Mənə görə, məktəbəqədər təhsildə ən böyük uğur uşağın məşğələdən yalnız öyrəndiyi məlumatla deyil, özünün kəşf etdiyi yeni bir fikirlə ayrılmasıdır. Onun hazırladığı kiçik bir fənər bəlkə də gələcəkdə quracağı böyük layihələrin ilk addımıdır. Bu gün uşaqlarımıza yaradıcılıq üçün şərait yaratmaq, onları araşdırmağa həvəsləndirmək, müasir texnologiyaların imkanlarından düzgün istifadə etməyi öyrətmək sabahın inkişaf etmiş cəmiyyətinin təməlinə qoyulan ən dəyərli sərmayədir. Axı gələcəyin şəhərləri yalnız layihələrdə və memarlıq eskizlərində qurulmur. Onların təməli bu gün düşünən, öyrənən, yaradan və xəyallarını gerçəkləşdirməyə çalışan uşaqların dünyasında qoyulur. Bəlkə də bu gün balaca əllərdə yanan bir fənər sabah böyük bir şəhərin işığına çevriləcək…

Bayramova Kəmalə
Sumqayıt şəhəri 26 saylı körpələr evi — uşaq bağçasının tərbiyəçi-müəllimi

ADPU-nun baş müəllimi b.ü.f.d. Balaxanova Qumru Vasif qızı

18 Oktyabr Azərbaycan Respublikasının dövlətçilik tarixində mühüm siyasi və hüquqi əhəmiyyətə malik olan Müstəqilliyin Bərpası Günüdür. Bu tarix Azərbaycan xalqının suveren dövlət qurmaq iradəsini, milli özünüdərkini və müstəqil inkişaf yolunu seçmək hüququnu ifadə edir. 1991-ci il oktyabrın 18-də Azərbaycan Respublikası Ali Soveti tərəfindən qəbul edilmiş “Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında” Konstitusiya Aktı müstəqil dövlətçiliyimizin bərpasının hüquqi əsasını təşkil etmişdir. Azərbaycanın müasir müstəqillik tarixini düzgün qiymətləndirmək üçün XX əsrin əvvəllərində baş vermiş hadisələrə nəzər salmaq zəruridir.

1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması xalqımızın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı olmuşdur. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti müsəlman Şərqində ilk parlamentli respublikalardan biri kimi demokratik dövlətçilik ənənələrinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Cümhuriyyətin mövcudluğu 23 ay davam etmiş, 1920-ci ilin aprelində Azərbaycan sovet hakimiyyətinin nəzarətinə keçmişdir. Sovet İttifaqında 1980-ci illərin sonlarında dərinləşən siyasi böhran və milli azadlıq hərəkatının güclənməsi Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası prosesinə ciddi təsir göstərmişdir.

Bu prosesin mühüm hüquqi mərhələlərindən biri 1991-ci il avqustun 30-da Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin qəbul etdiyi “Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyini bərpa etmək haqqında” Bəyannamə olmuşdur. Həmin sənəd oktyabrın 18-də qəbul edilən Konstitusiya Aktı üçün mühüm siyasi-hüquqi əsas yaratmışdır. 1991-ci il oktyabrın 18-də qəbul olunmuş Konstitusiya Aktında 1918-ci il mayın 28-də qəbul edilmiş İstiqlal Bəyannaməsinə istinad edilmiş və Azərbaycan Respublikasının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi olduğu təsbit olunmuşdur. Beləliklə, 1991-ci il hadisəsi tamamilə yeni dövlətçilik ənənəsinin yaradılmasından daha çox, əvvəllər mövcud olmuş müstəqil dövlətçiliyin hüquqi-siyasi baxımdan bərpası kimi səciyyələnir. Müstəqilliyin bərpası yalnız bir hüquqi sənədin qəbulu ilə məhdudlaşmamış, xalqın iradəsinin ümumxalq səsverməsi vasitəsilə təsdiqlənməsi ilə də davam etmişdir. 1991-ci il dekabrın 29-da Azərbaycanda dövlət müstəqilliyi haqqında referendum keçirilmişdir. Bu hadisə dövlət müstəqilliyinin legitimliyinin ümumxalq iradəsi əsasında təsdiqlənməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşımışdır. Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin hüquqi əsasları sonrakı illərdə Konstitusiya və digər normativ hüquqi aktlarla inkişaf etdirilmişdir. Müstəqil dövlətin əsas atributlarının, idarəetmə institutlarının, milli iqtisadiyyatın və beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin möhkəmləndirilməsi dövlət quruculuğunun başlıca istiqamətlərinə çevrilmişdir. Müstəqillik dövlətin daxili və xarici siyasətini müstəqil müəyyən etmək, milli maraqlarını qorumaq və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə uyğun fəaliyyət göstərmək imkanını ifadə edir.

Bu baxımdan 18 Oktyabrın tarixi əhəmiyyəti Azərbaycanın siyasi suverenliyinin, milli iradəsinin və hüquqi dövlətçilik ənənələrinin bərpası ilə ölçülür. 18 Oktyabrın bugünkü rəsmi adının müəyyənləşdirilməsi də mühüm hüquqi faktlarla bağlıdır. 2021-ci il oktyabrın 15-də “Müstəqillik Günü haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul edilmişdir. Qanuna əsasən, mayın 28-i Müstəqillik Günü, oktyabrın 18-i isə Müstəqilliyin Bərpası Günü elan olunmuşdur. Beləliklə, iki tarixi hadisənin 1918-ci ildə müstəqilliyin elan edilməsinin və 1991-ci ildə müstəqilliyin bərpasının — hüquqi və tarixi mahiyyəti bir-birindən dəqiq fərqləndirilmişdir. Bu fərqləndirmə elmi-tarixi baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mayın 28-i Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması ilə, oktyabrın 18-i isə Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin bərpası ilə bağlıdır. Hər iki tarix milli dövlətçilik tarixinin ayrılmaz mərhələləridir və müasir Azərbaycanın tarixi inkişafının ardıcıllığını əks etdirir. 18 Oktyabrın bayram kimi qeyd olunması cəmiyyətin tarixi yaddaşının qorunmasına, gənc nəslin dövlətçilik ənənələri haqqında məlumatlandırılmasına və milli məsuliyyət hissinin gücləndirilməsinə xidmət edir. Müstəqilliyin mahiyyəti yalnız dövlət sərhədlərinin və siyasi institutların mövcudluğu ilə deyil, həm də hüququn aliliyi, ictimai həmrəylik, iqtisadi dayanıqlılıq və vətəndaşların dövlətin inkişafında iştirakı ilə müəyyən olunur. Müstəqilliyin qorunması və möhkəmləndirilməsi müasir dövrdə yeni vəzifələr qarşıya qoyur.

Qloballaşma, texnoloji dəyişikliklər, regional təhlükəsizlik məsələləri və beynəlxalq rəqabət dövlətlərin elmi, iqtisadi və intellektual potensialının gücləndirilməsini zəruri edir. Azərbaycan üçün də təhsilin inkişafı, elmi tədqiqatların genişləndirilməsi, innovasiyaların tətbiqi, insan kapitalının artırılması və milli iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu prosesdə elm və təhsil müəssisələrinin rolu xüsusilə vacibdir. Tarixi faktların obyektiv öyrənilməsi, milli irsin elmi əsaslarla tədqiqi və gənclərdə tənqidi düşüncə qabiliyyətinin formalaşdırılması müstəqil cəmiyyətin intellektual əsaslarını möhkəmləndirir. Vətənpərvərlik də yalnız emosional münasibət deyil, ölkənin inkişafına bilik, peşəkarlıq, məsuliyyət və vicdanlı fəaliyyətlə töhfə vermək kimi dəyərləndirilməlidir. Müstəqil dövlətin davamlı inkişafı milli maraqların qorunması ilə yanaşı, beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsini və ümumbəşəri dəyərlərə hörmətin təmin olunmasını tələb edir. Bu baxımdan dövlət suverenliyi ilə elmi tərəqqi, iqtisadi inkişaf və ictimai rifah arasında qarşılıqlı əlaqənin möhkəmləndirilməsi Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

ADPU-nun b.ü.f.d., b/m., Balaxanova Qumru Vasif

5 Oktyabr – Beynəlxalq Müəllimlər Günü yalnız müəllim əməyinin qiymətləndirildiyi əlamətdar tarix deyil, həm də təhsilin, elmin, mənəvi dəyərlərin və gələcəyə yönəlmiş intellektual inkişafın cəmiyyətdəki əhəmiyyətini bir daha dərk etmək üçün mühüm fürsətdir. Müəllim şəxsiyyəti bütün dövrlərdə cəmiyyətin tərəqqisində mühüm rol oynamış, bilik və təcrübənin nəsildən-nəslə ötürülməsinin əsas təminatçısı olmuşdur. Müasir dünyada sürətli elmi-texnoloji inkişaf, rəqəmsallaşma və süni intellektin təhsil prosesinə inteqrasiyası müəllimlik peşəsinin qarşısında yeni vəzifələr qoyur. Artıq müəllim yalnız hazır bilikləri şagirdə və tələbəyə çatdıran şəxs deyil. O, öyrənmə prosesinin təşkilatçısı, elmi düşüncənin formalaşdırıcısı, tədqiqat marağının stimullaşdırıcısı, mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı və şəxsiyyət inkişafının istiqamətləndiricisidir. Azərbaycanın dövlətçilik və təhsil tarixində müəllimə verilən yüksək qiymətin xüsusi yeri vardır.

\Ümummilli Lider Heydər Əliyev təhsili və müəllim əməyini daim diqqət mərkəzində saxlamış, cəmiyyətin gələcəyinin məhz təhsildən asılı olduğunu vurğulamışdır. Onun məşhur fikirlərindən biri bu gün də öz aktuallığını qoruyur: “Təhsil millətin gələcəyidir.” Bu fikir müəllimin cəmiyyət qarşısındakı məsuliyyətinin miqyasını aydın şəkildə ifadə edir. Çünki təhsilin keyfiyyəti, ilk növbədə, onu həyata keçirən müəllimin peşəkarlığı, dünyagörüşü, elmi hazırlığı və pedaqoji mövqeyi ilə sıx bağlıdır. Heydər Əliyevin müəllimlərə münasibəti yalnız təhsil prosesinin təşkili ilə məhdudlaşmırdı. O, müəllim şəxsiyyətini milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və gələcək nəslin yetişdirilməsi baxımından yüksək qiymətləndirirdi. Ulu Öndərin “Müəllimlik çox şərəfli və məsuliyyətli peşədir” fikri müəllim əməyinin ictimai mahiyyətini ifadə edən mühüm prinsiplərdən biridir. Müəllim cəmiyyətin gələcəyinə bu gün təsir edən peşə sahibidir. Hər bir müəllimin auditoriyada söylədiyi fikir, şagirdə verdiyi məsləhət, tələbədə oyatdığı maraq və aşıladığı dəyər uzun illər sonra belə öz nəticəsini göstərə bilər. Bu baxımdan müəllim əməyinin nəticəsini yalnız qiymət və ya imtahan göstəriciləri ilə ölçmək mümkün deyil. Müəllimin əsl nailiyyəti müstəqil düşünən, araşdıran, məsuliyyətli qərarlar qəbul edən və cəmiyyətə fayda verən şəxsiyyətlərin yetişdirilməsində özünü göstərir.

XXI əsrdə müəllimin fəaliyyətində elmi-tədqiqat və innovativ yanaşmaların əhəmiyyəti daha da artmışdır. Müasir pedaqoq daim öyrənməli, öz elmi və metodik biliklərini yeniləməli, yeni təlim texnologiyalarını mənimsəməli və təhsilalanların fərdi xüsusiyyətlərini nəzərə almalıdır. Rəqəmsal resurslardan istifadə, layihə və tədqiqat əsaslı təlim, interaktiv metodlar, süni intellekt alətləri və fərdiləşdirilmiş öyrənmə imkanları müəllimin fəaliyyətinin yeni istiqamətlərini formalaşdırır. Lakin texnologiyalar nə qədər inkişaf etsə də, müəllimin insan şəxsiyyətinə təsir edən mənəvi missiyası öz əhəmiyyətini itirmir. Texnologiya məlumatı sürətlə təqdim edə bilər, lakin həmin məlumatın elmi və etik baxımdan qiymətləndirilməsini, düzgün istiqamətdə tətbiqini və insan dəyərləri ilə əlaqələndirilməsini müəllimin pedaqoji rəhbərliyi təmin edir. Bu baxımdan gələcəyin müəllimi həm yüksək texnoloji savada, həm də güclü pedaqoji və mənəvi keyfiyyətlərə malik olmalıdır. Azərbaycan təhsilinin inkişafında müəllimlərin rolu xüsusilə əhəmiyyətlidir. Ölkənin elmi, iqtisadi, sosial və mədəni potensialının formalaşmasında müəllimlərin yetişdirdiyi nəsillərin mühüm payı vardır. Hər bir alim, həkim, mühəndis, hüquqşünas, dövlət xadimi, tədqiqatçı və digər peşə sahibi öz həyat yolunun müəyyən mərhələsində müəlliminin əməyindən bəhrələnmişdir. Buna görə də müəllim yalnız bir peşənin nümayəndəsi deyil, bütün digər peşələrin formalaşmasına zəmin yaradan fundamental qüvvədir. Müəllimlik həm də davamlı özünütəkmilləşdirmə tələb edən peşədir. Müəllim özü öyrənməyi dayandırdığı anda tədrisin inkişaf dinamikasından geri qalır. Buna görə də müasir müəllim elmi yenilikləri izləməli, beynəlxalq təcrübəni öyrənməli, tədqiqat aparmalı, pedaqoji fəaliyyətini təhlil etməli və yeni metodların tətbiqinə açıq olmalıdır. Ömürboyu öyrənmə prinsipi müəllim peşəsinin əsas xüsusiyyətlərindən birinə çevrilmişdir.

Müəllim eyni zamanda milli kimliyin və mənəvi dəyərlərin qoruyucusudur. Gənc nəslin Vətənə, dövlətə, elmə, təbiətə və insanlığa münasibətinin formalaşmasında müəllimin mövqeyi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şagirdə yalnız bilik vermək deyil, onda məsuliyyət, vicdan, humanizm, əməksevərlik, vətəndaşlıq və elmi düşüncə kimi keyfiyyətləri formalaşdırmaq müəllim fəaliyyətinin daha yüksək məqsədidir. Heydər Əliyevin “Mən müəllim adını həmişə yüksək tutmuşam və bundan sonra da yüksək tutacağam” fikri müəllim peşəsinə verilən ictimai qiymətin ifadəsi kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu yanaşma müəllim əməyinə hörmətin yalnız bir günlə məhdudlaşmamalı olduğunu göstərir. Müəllimə hörmət əslində elmə, təhsilə, gələcəyə və insanın intellektual inkişafına hörmətdir. Müəllim elmin işığını gələcək nəsillərə çatdıran, biliyi dəyərə, biliyi düşüncəyə, düşüncəni isə şəxsiyyətə çevirən mənəvi və intellektual qüvvədir. Onun əməyi bəzən bu gün deyil, illər sonra öz bəhrəsini göstərir. Lakin məhz bu xüsusiyyət müəllimlik peşəsini digər peşələrdən fərqləndirən ən böyük mənəvi dəyərlərdən biridir.

ADPU-nun b/m., b.ü.f.d. Balaxanova Qumru Vasif

Tarixi yaddaş cəmiyyətin milli kimliyinin, dövlətçilik şüurunun və sosial həmrəyliyinin formalaşmasında mühüm rol oynayan amillərdən biridir. Hər bir xalqın tarixində gələcək nəsillərin dünyagörüşünə və milli özünüdərkinə təsir edən mühüm hadisələr mövcuddur. Azərbaycan xalqının müasir tarixində 27 sentyabr 2020-ci il belə hadisələrdən biridir. Həmin tarixdə başlanan hərbi əməliyyatlar sonrakı 44 gün ərzində regionun siyasi və hərbi reallıqlarına ciddi təsir göstərmişdir.

27 sentyabrın Azərbaycan Respublikasında Anım Günü kimi təsis edilməsi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə həyata keçirilmişdir. Sərəncama əsasən, hər il sentyabrın 27-si Vətən müharibəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda həyatını itirmiş hərbi qulluqçuların və bütün şəhidlərin xatirəsinə ehtiram əlaməti olaraq Anım Günü kimi qeyd edilir. 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan və Ermənistan arasında təmas xətti boyunca genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar başladı. Azərbaycan Prezidentinin həmin gün imzaladığı “Hərbi vəziyyət elan edilməsi haqqında” Fərmanda Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan yaşayış məntəqələrini və hərbi mövqelərini atəşə tutması, nəticədə hərbi qulluqçular və mülki şəxslər arasında ölən və yaralananların olması qeyd edilmişdir.

Fərmana əsasən, 28 sentyabr 2020-ci il saat 00:00-dan etibarən Azərbaycanın bütün ərazisində hərbi vəziyyət elan edilmişdir. Beləliklə, 27 sentyabr yalnız hərbi əməliyyatların başlanma tarixi deyil, Azərbaycan dövlətinin müasir tarixində mühüm siyasi, hərbi və ictimai proseslərin başlanğıc nöqtələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar nəticəsində bir sıra rayon və yaşayış məntəqələri, o cümlədən Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı rayonlarının əraziləri, Hadrut qəsəbəsi və Şuşa şəhəri nəzarətə götürüldü. Xüsusilə 8 noyabr 2020-ci ildə Şuşanın azad edilməsi müharibənin gedişində mühüm mərhələ kimi tarixə düşdü. 44 günlük müharibə və 10 noyabr Bəyanatı 27 sentyabrda başlayan hərbi qarşıdurma 44 gün davam etdi. 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli Bəyanat Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Rusiya Federasiyasının Prezidenti və Ermənistan Respublikasının Baş naziri tərəfindən imzalandı. Bu sənədlə hərbi əməliyyatların dayandırılması və regionda yeni siyasi-hərbi reallıqların formalaşması üçün əsas yaradıldı. Azərbaycanın rəsmi mövqeyinə əsasən, 2020-ci il Vətən müharibəsinin nəticəsində ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm nəticələr əldə edilmişdir.

2020-ci ilin dekabrında isə müharibədə əldə edilmiş nəticələrin və Şuşanın azad edilməsinin tarixi əhəmiyyətini nəzərə alan Prezident Sərəncamları ilə 8 noyabr Zəfər Günü, 27 sentyabr isə Anım Günü kimi müəyyənləşdirildi. 27 sentyabrın Anım Günü kimi təsis edilməsinin mühüm xüsusiyyəti onun yalnız ictimai təşəbbüs deyil, dövlət səviyyəsində hüquqi aktla müəyyənləşdirilmiş anım günü olmasıdır. 2 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamda Vətən müharibəsində Azərbaycan bayrağının işğaldan azad edilmiş ərazilərdə dalğalandırılması və ölkənin ərazi bütövlüyü uğrunda canlarını fəda etmiş hərbi qulluqçuların xatirəsinə ehtiram göstərilməsi əsaslandırılmışdır. Bu baxımdan Anım Gününün mahiyyəti yalnız keçmiş hadisələri xatırlamaqdan ibarət deyil. O, həmçinin tarixi yaddaşın institusional şəkildə qorunması, şəhidlərin xatirəsinə ehtiramın nəsildən-nəslə ötürülməsi və milli tarixə obyektiv münasibətin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Müharibələrin tarixində insan itkisi ən ağır nəticələrdən biridir. Azərbaycan üçün 2020-ci il hadisələri də çoxsaylı hərbi qulluqçuların və mülki şəxslərin həyatını itirməsi ilə müşayiət olunmuşdur.

Buna görə Anım Gününün əsas məzmunlarından biri insan həyatının və Vətən qarşısında fədakarlığın qiymətləndirilməsidir. Şəhidlərin xatirəsinin qorunması yalnız onların adlarının yadda saxlanılması ilə məhdudlaşmamalıdır. Bu yaddaş gələcək nəsillərin tarixi hadisələri öyrənməsi, dövlət müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün əhəmiyyətini anlaması, həmçinin müharibənin insan və cəmiyyət üçün yaratdığı nəticələri dərk etməsi baxımından təhsil prosesinə də inteqrasiya edilməlidir. Anım Gününün elmi-pedaqoji baxımdan mühüm istiqamətlərindən biri gənc nəslin tarixi yaddaşının formalaşdırılmasıdır. Ali və orta təhsil müəssisələrində 27 Sentyabr mövzusunun tədrisi zamanı hadisələrin yalnız emosional aspektlərinə deyil, onların tarixi, hüquqi, sosial və humanitar nəticələrinə də diqqət yetirilməlidir. Akademik yanaşma tarixi hadisələrin sənədlər əsasında araşdırılmasını, müxtəlif mənbələrin müqayisə edilməsini və səbəb-nəticə əlaqələrinin müəyyənləşdirilməsini tələb edir. Bu yanaşma tələbələrdə həm tənqidi düşünmə, həm də milli tarixə elmi münasibət formalaşdırır. Xüsusilə ali təhsil müəssisələrində Anım Gününə həsr olunmuş elmi konfranslar, seminarlar, dəyirmi masalar və tələbə tədqiqatları tarix, hüquq, politologiya, sosiologiya və digər elm sahələrinin qarşılıqlı əlaqəsini təmin edə bilər. Belə tədbirlər tarixi yaddaşın yalnız mərasim xarakteri daşımamasına və elmi müzakirə predmetinə çevrilməsinə imkan yaradır. 27 sentyabr 2020-ci ildən sonra baş verən hadisələrin mühüm istiqamətlərindən biri də müharibənin mülki əhaliyə və infrastruktura təsiri olmuşdur. Azərbaycan Prezidentinin 6 noyabr 2020-ci il tarixli Sərəncamında hərbi əməliyyatlar zamanı mülki əhaliyə, dövlət əmlakına, infrastruktur obyektlərinə və sahibkarlıq subyektlərinə dəymiş ziyanın qiymətləndirilməsi və aradan qaldırılması üçün Dövlət Komissiyasının yaradılması nəzərdə tutulmuşdu. Daha sonra zərərçəkmiş ailələrə maddi yardım göstərilməsi və dağıdılmış obyektlərin bərpası ilə bağlı dövlət səviyyəsində tədbirlər həyata keçirilmişdir. Məsələn, 14 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamla dağıdılmış və ya qəzalı vəziyyətə düşmüş yaşayış evləri üzrə müəyyən kateqoriyalara aid ailələrə maddi yardım göstərilməsi nəzərdə tutulmuşdur.

Bu faktlar göstərir ki, müharibənin nəticələrinin aradan qaldırılması yalnız hərbi və siyasi məsələlərdən ibarət deyil; sosial, iqtisadi, humanitar və infrastruktur istiqamətlərini də əhatə edən uzunmüddətli prosesdir. Tarixi hadisələri anmaq keçmişi sadəcə xatırlamaq deyil, həmin hadisələrdən gələcək üçün nəticələr çıxarmaq deməkdir. Bu baxımdan 27 Sentyabrın ictimai əhəmiyyəti həm də sülhün, təhlükəsizliyin, insan həyatının və dövlət müstəqilliyinin dəyərinin dərk edilməsi ilə bağlıdır. Müasir dövrdə tarixi yaddaşın qorunması ilə yanaşı, gənc nəslə müharibənin nəticələrinin elmi və obyektiv şəkildə izah edilməsi mühüm vəzifədir. Çünki tarixi yaddaş yalnız keçmiş haqqında biliklər toplusu deyil, cəmiyyətin gələcək davranışlarına təsir göstərən sosial-mədəni mexanizmdir. 27 Sentyabr – Anım Günü Azərbaycan Respublikasının müasir tarixində xüsusi yer tutan hadisələrin xatırlanmasına həsr olunmuş dövlət səviyyəli anım günüdür. 27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan Vətən müharibəsi 44 gün davam etmiş, 10 noyabr 2020-ci il tarixli Bəyanatla hərbi əməliyyatların dayandırılması istiqamətində razılaşma əldə edilmişdir.

Müharibə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ilə bağlı mühüm tarixi nəticələr doğurmuşdur. 2 dekabr 2020-ci ildə 27 sentyabrın Anım Günü kimi təsis edilməsi şəhidlərin xatirəsinin dövlət səviyyəsində əbədiləşdirilməsinin hüquqi əsasını yaratmışdır. Bu günün əsas mahiyyəti şəhidlərin xatirəsinə ehtiram, tarixi hadisələrin yaddaşda qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsidir. Eyni zamanda, Anım Günü cəmiyyətə müharibənin ağır nəticələrini unutmamaq, insan həyatının və sülhün dəyərini qiymətləndirmək, dövlətçilik və milli həmrəylik anlayışlarını elmi və mənəvi baxımdan dərk etmək mesajı verir. 27 Sentyabr Azərbaycan tarixində yaddaş, ehtiram və məsuliyyət anlayışlarını birləşdirən mühüm tarixdir. Bu tarixin gələcək nəsillərə düzgün çatdırılması isə yalnız tarixi borc deyil, həm də milli yaddaşın davamlılığının təmin edilməsinin mühüm şərtidir.

Balaxanova Qumru Vasif qızı
ADPU-nun b/m,b.ü.f.d.

Dövlət suverenliyi müstəqil dövlətin siyasi-hüquqi əsasını təşkil edən fundamental anlayışlardan biridir. Suverenlik dövlətin öz ərazisi daxilində ali hakimiyyətə malik olması, təbii sərvətlərindən və ətraf mühitindən milli maraqlarına uyğun şəkildə istifadə etməsi, ekoloji təhlükəsizliyini təmin etməsi və davamlı inkişaf siyasətini müstəqil həyata keçirməsi imkanlarını da əhatə edir. Bu baxımdan dövlət suverenliyi ilə ekoloji təhlükəsizlik arasında qarşılıqlı vəhdət mövcuddur. Azərbaycan Respublikasının müasir tarixində dövlət suverenliyi məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpasından sonra ölkənin qarşısında duran mühüm vəzifələrdən biri ərazi bütövlüyünün və dövlət hakimiyyətinin bütün ərazilərdə təmin edilməsi olmuşdur. Uzunmüddətli münaqişə nəticəsində Azərbaycanın ərazilərinin bir hissəsinin nəzarətdən kənarda qalması yalnız siyasi və sosial nəticələr doğurmamış, eyni zamanda həmin ərazilərin təbii ekosistemlərinə və təbii ehtiyatlarına da ciddi təsirlər yaratmışdır.

2020-ci ildə ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm mərhələ əldə edildikdən sonra işğaldan azad edilmiş ərazilərdə ekoloji vəziyyətin qiymətləndirilməsi və təbii ekosistemlərin bərpası məsələləri də aktuallaşmışdır. Meşə ekosistemləri, su ehtiyatları, torpaq örtüyü, biomüxtəliflik və landşaftların vəziyyətinin öyrənilməsi həmin ərazilərin davamlı inkişafının əsas istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü il hadisələri Azərbaycan Respublikasının rəsmi mövqeyinə əsasən, ölkənin bütün ərazisində dövlət suverenliyinin və konstitusiya quruluşunun bərpası ilə nəticələnmişdir. Bu tarixi hadisənin əhəmiyyəti nəzərə alınaraq, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən 19 sentyabr 2024-cü ildə imzalanmış Sərəncamla hər il sentyabrın 20-si Azərbaycanda Dövlət Suverenliyi Günü kimi təsis edilmişdir. Dövlət suverenliyinin tam təmin edilməsi ekoloji idarəetmə baxımından da yeni imkanlar yaradır. Dövlətin ərazisinin bütün hissəsində vahid hüquqi və inzibati idarəetmənin təmin olunması təbii ehtiyatların sistemli inventarlaşdırılmasına, ekoloji monitorinqin aparılmasına, antropogen təsirlərin qiymətləndirilməsinə və ekosistemlərin bərpasına imkan yaradır. Ekoloji suverenlik anlayışı bu kontekstdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ekoloji suverenlik dövlətin öz təbii ehtiyatlarının idarə olunması, ekoloji siyasətinin formalaşdırılması və ətraf mühitin mühafizəsi üzrə qərarları milli qanunvericilik və beynəlxalq ekoloji öhdəliklər çərçivəsində müstəqil şəkildə həyata keçirməsi imkanını ifadə edə bilər. Bu anlayış torpaq, su, meşə, biomüxtəliflik və digər təbii resursların gələcək nəsillərin maraqları nəzərə alınmaqla qorunmasını da əhatə edir. Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində ekoloji məsələlərin əhəmiyyəti xüsusilə böyükdür. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur əraziləri zəngin biomüxtəlifliyi, meşə örtüyü, çay sistemləri və müxtəlif landşaft xüsusiyyətləri ilə seçilir. Bu ərazilərdə ekosistemlərin bərpası yalnız təbiətin mühafizəsi məsələsi deyil, həm də regional inkişafın və insanların təhlükəsiz yaşayış mühitinin təmin edilməsinin mühüm komponentidir.

Müasir ekoloji yanaşmada ərazilərin bərpası yalnız tikinti və infrastrukturun yenidən qurulması ilə məhdudlaşmamalıdır. Torpaq deqradasiyasının qiymətləndirilməsi, su ehtiyatlarının monitorinqi, meşələrin və təbii bitki örtüyünün bərpası, biomüxtəlifliyin qorunması, tullantıların idarə olunması və ekoloji risklərin müəyyənləşdirilməsi kompleks şəkildə həyata keçirilməlidir. Xüsusilə mina və partlamamış hərbi sursatlarla çirklənmiş ərazilər həm insan təhlükəsizliyi, həm də ekoloji tədqiqat və bərpa işləri baxımından ciddi məhdudiyyətlər yaradır.

Ekoloji təhlükəsizliyin təmin olunması dövlət suverenliyinin müasir məzmununu genişləndirən mühüm amillərdəndir. İqlim dəyişmələri, su qıtlığı, torpaqların deqradasiyası, biomüxtəlifliyin azalması və antropogen çirklənmə kimi qlobal problemlər göstərir ki, XXI əsrdə dövlətin təhlükəsizliyi yalnız hərbi və siyasi amillərlə müəyyən edilmir. Təbii ehtiyatların qorunması və ekosistemlərin davamlılığı da milli təhlükəsizliyin mühüm komponentlərindəndir. Azərbaycan üçün bu məsələnin xüsusi əhəmiyyəti ölkənin müxtəlif iqlim və landşaft qurşaqlarının mövcudluğu ilə də bağlıdır. Təbii ekosistemlərin qorunması, su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması, meşələrin mühafizəsi, torpaq münbitliyinin saxlanılması və biomüxtəlifliyin qorunması ölkənin uzunmüddətli sosial-iqtisadi inkişafının əsas şərtlərindən biridir.

Bu baxımdan 20 Sentyabr yalnız dövlət suverenliyinin tarixi baxımdan əhəmiyyətli hadisəsini ifadə edən gün deyil, həm də suveren ərazinin təbii sərvətlərinin qorunması və ekoloji dayanıqlılığının təmin edilməsi haqqında düşünmək üçün mühüm fürsətdir. Suverenliyin davamlılığı ərazinin yalnız siyasi baxımdan idarə olunmasını deyil, həmin ərazidə mövcud olan təbii kapitalın qorunmasını və gələcək nəsillərə sağlam ekoloji mühitin ötürülməsini də tələb edir.

20 Sentyabr — Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycan dövlətçiliyinin müasir tarixində mühüm əhəmiyyət daşımaqla yanaşı, ekoloji təhlükəsizlik və davamlı inkişaf məsələləri ilə də əlaqələndirilə bilər. Dövlət suverenliyi ilə ekoloji məsuliyyətin vəhdəti təbii ehtiyatların qorunması, biomüxtəlifliyin mühafizəsi, ekosistemlərin bərpası və ətraf mühitin gələcək nəsillər üçün təhlükəsiz saxlanılmasını zəruri edir. Əsl suverenlik yalnız ərazi üzərində hakimiyyətin təmin edilməsi deyil, həmin ərazinin torpağını, suyunu, meşələrini, biomüxtəlifliyini və təbii ekosistemlərini qorumaq məsuliyyətini də özündə birləşdirir. Bu baxımdan dövlət suverenliyi və ekoloji təhlükəsizlik müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin bir-birini tamamlayan strateji istiqamətləri kimi qiymətləndirilə bilər.

Eyvaz Məhəmmədəli oğlu Eminalıyev
filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
ADPU, Şamaxı filialı, Dil, ədəbiyyat və onların tədrisi texnologiyası
kafedrasının müdiri

Türkan Fazil qızı Hüseynova
ADPU, Şamaxı filialı, Dil, ədəbiyyat və onların tədrisi texnologiyası kafedrasının müəllimi
BDU-nun Dünya ədəbiyyatı kafedrasının doktorantı

Qloballaşan və rəqəmsallaşan dünyada insan artıq öz ruhundan uzaqlaşır və daha çox məntiqi tərəfə yönəlir. Ruhla bağlı olan insan mənəviyyatının artıq arxa plana keçməsi, zamanla öz ülvi və ilahi bağının qopub silinməsi, bir növ “korlaşması” – bəsirət gözünün bağlanması baş verir. Qloballaşan dünyamızın acı reallıqlarındandır ki, müasir Çində incəsənət və humanitar elmlərə aid 12 000 bakalavr ixtisası, guya zamanla ayaqlaşmadığı üçün ləğv olunub. Bu şəkildə davam insanlığın getdikcə irfani dünyasının, mənəvi-ruhi tərəfinin yox olmasına gətirib çıxaracaq, mənəviyyatın, insanın ruhi aləminin çöküşü baş verəcək, bu isə nəticədə bəşəriyyətin sonunu gətirmiş olacaq. İnsanın doğru ilə yanlışı, yaxşı ilə pisi ayırd etməkdə çətinlik çəkməsi və ya mənəvi dəyərlərə qarşı həssaslığını itirməsi bəşəri faciədir. Mənəvi korluq insanlığın gözünün deyil, qəlbinin və vicdanının həqiqəti – Haqqı görə bilməməsidir. Klassik Şərq, eləcə də Avropa filosoflarının bu məsələ ilə bağlı maraqlı fikirləri mövcuddur. Bu zaman onlar “mənəvi korluq”, “cəhalət”, “özünü aldatma”, “vicdanın susması” və ya “həqiqəti görə bilməmək kimi anlayışlardan istifadə ediblər. Əgər Konfutsi əxlaqi prinsiplərdən uzaqlaşmağı mənəvi korluğun səbəbi hesab edirdisə, Lao Tzu insanın ehtiraslarının əsirinə çevrilməsini faciə adlandırırdı. Əbu Həmd əl-Qəzali qəlbin günah, təkəbbür və dünya sevgisi ilə kirlənməsini, İbn Sina ehtiras və yanlış vərdişlərin bu yolu bağlamasının səbəbi kimi görürdülər. Qəlbin korluğunu ən böyük korluq hesab edən Mövlana Cəlaləddin Rumi bildirirdi ki, sevgi və mənəvi saflıq insanın bəsirət gözünü açdığından onu həqiqətə yaxınlaşdırır. Sokrat, Platon, Aristotel, İmmanuel Kant, Fridrix Nitsşe, Sören Kyerkeqor və b. filosofların nəzəri baxışlarında mənəvi korluğun yozumu, təxminən eynidir: pislik şərə gedən yol, həqiqi biliyə sahiblənmək əxlaqlı olmağa yardımçıdır (Sokrat), insanın kölgələri həqiqət hesab etməsi mənəvi və idraki korluqdur (Platon), pis vərdişlər və nəfsə qul olmaq düzgün mühakimə qabiliyyətini zəhiflədir (Aristotel), əxlaqi məsuliyyətdən yayınmaq mənəvi qüsurdur (İmmanuel Kant), insanların cəmiyyət dəyərlərini kor-koranə qəbul etməsi özünüdərkdən uzaqlaşdırır (Fridrix Nitsşe), özündən qaçmaq, daxili həqiqətlə üzləşməkdən qorxmaq mənəvi böhranın əsas səbəbidir (Sören Kyerkeqor).

Məşhur portuqaliyalı yazar Jose Saramaqonun “Korluq” romanı bu baxımdan diqqətimizi daha çox çəkir və bəşəriyyətin mənəvi deqradasiyaya uğraması faciəsi ilə bağlı fikrimizi bu əsər əsasında verməyə çalışacağıq. Kitabda əsər haqqında belə oxuyuruq: “Nəşr edildikdən sonra Avropada böyük ajiotaj yaradan əsərin arxa fonunda çox böyük ictimai-siyasi tənqid dayanır. Təkcə ədəbi yaradıcılığı ilə deyil, siyasi fəaliyyəti ilə də seçilən, həyatının sonuna qədər kommunizmə, sol ideyalara sadiq qalan portuqal yazıçının bu romanı yeni dövrə, kapitalizmə və onun gətirdiyi naqisliklərə qarşı yazılmış möhtəşəm əsərlərdən biri sayılır. Amma ədəbi əsəri təkcə hansısa ideologiyanın çərçivələrində şərh eləmək də düzgün olmazdı. Dahiyanə “Korluq” romanını oxuyan istənilən dünyagörüşə sahib oxucu orada özü üçün faydalı, öz dünyasının qaranlıq bucaqlarına işıq salan fikirlərlə qarşılaşacaq. Bu roman müasir ədəbiyyatın şedevrlərindən biri sayılır”.

Postmodern, hətta post-postmodern dünya ədəbiyyatının əsas əsərlərindən biri olan “Korluq” romanı öz orijinal süjet xətti və axıcı üslubu ilə oxucunu heyran edir. Əsərin mövzusu olduqca aktualdır və zənnimizcə, günümüzdə insanların hər birinin oxuması lazım olan əsərlərdəndir. Əsər ekranlaşdırılıb film şəklində təqdim olunsa da, mütləq şəkildə oxunulması tövsiyə olunur. Yaşadığımız çağın mənəvi böhranı, insan ruhunun getdikcə buxovlanması, itirilməsi, vicdanın korşalması kimi effektiv və aktual mövzulara toxunan əsər böyük heyranlıqla diqqət çəkir.

Hadisələr adı məlum olmayan bir ölkədə, bu naməlum ölkənin hansısa bir şəhərində cərəyan edir. Hər şey maşın sükanının arxasında oturan bir adamın qəfildən kor olması ilə başlayır. Lakin bu, bildiyimiz qaranlıq doğuran fizioloji, tibbin tanıdığı korluq deyil; adam hər yeri südlü bir bəyazlıq içində görür («ağ korluq»). Bu sirli epidemiya sürətlə bütün şəhərə yayılır. Hökumət xəstəliyin qarşısını almaq üçün ilk yoluxanları boş bir psixiatriya xəstəxanasında karantinə alır və onları taleyin ümidinə buraxır. “Bir qədər səfehcəsinə olsa da, yəqin, sevinərdin, ona görə yok ki korsan, ona görə ki ətrafda hamı belədir və əgər onlarla heç kəsə baxmırsansa, sağlam, gözəl gözlər nəyə gərəkdir. Həkimin arvadı dedi: hər bir adamın zəif anları olur, yaxşı ki, hələ göz yaşlarımızı tökə bilirik, hərdən bu, sadəcə xilas yoludur, bəzən adam ağlamasa, ölə bilər”[Jose Saramaqo, “Korluq”, 121]. Bu kütləvi xaosun içində yalnız bir nəfər — göz həkiminin xanımı kor olmur. Ən dəhşətli faciə olan mənəvi korluq əsərdə müəəlifin izlədiyi əsas xətdir. O, həmçinin həyat yoldaşının şəxsində bu taleyüklü məsələyə işıq salır. O, kor olan həyat yoldaşını tək qoymamaq üçün özünü kor kimi qələmə verərək, bir növ kor təqlidi edərək karantinə daxil olur və hadisələrin yeganə şahidinə çevrilir. Karantin qısa müddətdə insanlığın itdiyi bir cəhənnəmə çevrilir. Qida çatışmazlığı, antisanitariya və idarəetmənin olmaması insanları ibtidai instinktlərə qaytarır. Karantindəki silahlı bir qrup digər insanları soyur, yemək qarşılığında qadınları cinsi istismara məruz qoyur. Həkimin xanımı korların içində «görən göz» olaraq həm fiziki, həm də mənəvi baxımdan özünə yaxın olan qrupunu qorumağa çalışır və sonda bu zülmə qarşı üsyan başladaraq xəstəxananı yandırır. Karantindən qaçan qrup şəhərə qayıdanda bütün cəmiyyətin kor olduğunu və sivilizasiyanın tamamilə çökdüyünü görür. Küçələr zibillik, evlər yağmalanmış, insanlar bir tikə çörək üçün heyvani hisslərlə vuruşur. Lakin bu apokaliptik mənzərənin içində həkimin xanımının ətrafında toplaşan kiçik qrup bir — birinə dayaq olaraq insanlığı, rəhmi və həmrəyliyi qoruyub saxlaya bilir. Romanın sonunda epidemiya başladığı kimi qəfildən və sirli şəkildə yox olur, insanlar yenidən görməyə başlayırlar.

Bu korluq bildiyimiz tibbi korluq deyil, bu bir nəfərlə başlayıb bütün şəhərə yayılan mənəvi bir korluqdur. Mənəvi korluğa yoluxmuş insanın xilası olduqca çətindir. Şəfa tapmaq istəyən daxilən, mənəvi yenidən qurulmalıdır. Bu proses insandan mənəvi iradə, dözüm tələb edir. “Korlar daim müharibədədirlər, həmişə olublar və yenə olacaqlar. Laızm olsa, mən bu korluqdan sağalan deyiləm”[Jose Saramaqo, “Korluq”, 236]. Birinci yoluxanın göz həkimi olması da yazıçı tərəfindən təsadüfi seçilməmişdir, çünki korluğun əsas müalicəsini aparan şəxs bu bəlaya düçar olur və əgər belədirsə, artıq başqaları üçün ümid yoxdur. Belə olan təqdirdə heç bir şey etmək olmaz, bəla qaçılmazdır. Sürətlə yoluxan xəstəlik təkcə həkimin həyat yoldaşına keçmir və bu mənəvi aşınma, deqradasiya şəraitində insanın vicdanını simvolizə edir. İnsanlar kordur, görmürlər, ruhları və mənəvi aləmləri çirklənib, bu korluqdan istiafdə edərək bilinən və bilinməyən hər cür eybəcərliyə, çirkinliyə əl atır, lakin yalnız və yalnız vicdan kor deyil və o hər şeyi görüb qeyd edir. Əsərdəki hadisələrin təqdimatı elə qurulub ki, zaman çərçivəsinə sığmır, bütün – keçmiş, indiki, gələcək zamanları da ehtiva edir. “Ona görə ki əgər düşdüyümüz və səylərimiz sayəsində daha çox zülmətə çevirdiyimiz bu cəhənnəmdə abır-həya, xəcalət hələ də öz əhəmiyyətini tamamən itirməyibsə, bu yalnız o kaftarı öz yuvasında öldürməyə cəsarət edən insanın sayəsində olub. Hər kim olursan ol, acaq indi çılpaq həqiqəti söylədin, çünki abır-həyanı atıb tox olanlar həmişə tapılacaq, ancaq biz bu son və şübhəli məziyyətimizdən başqa hər şeydən məhrum olanlar, heç olmasa haqqımız çatan şeyləri əlimizdə saxlaya bilərik” [Jose Saramaqo, “Korluq”, 239].

Əsərin sonrakı hissələrində vicdanın rəmzi olan həkimin həyat yoldaşının da bəzən bu eybəcərliklərə qarışdığının, vaxt qazanmaq və xilas üçün bəzi təhqirlərə razılaşdığının şahidi oluruq. Bu, sadəcə dəhşətdir, əgər belə davam eləsə, artıq vicdan da korşalırsa, geri dönüş olmayacaq. Lakin müəyyən bir zaman kəsimində çirkaba batan vicdan bunu qəbul edə bilmir və həkimin yoldaşı karantin binasında üsyan hazırlayır və bunun nəticəsində hər kəs xilas olur. Dəhşətli işgəncələr və əzablar nəticəsində xilas olan bir qrup yenidən sonda görməyə başlayır. Yoluxma ardıcıllığı ilə xəstələr yenidən sağalır. Müəllif göstərməyə çalışır ki, ayıq olan vicdan baş qaldırsa, üsyan eləsə, digərlərinin korlaşan mənəviyyatını xilas etmək olar. Bu, həqiqətən də olur.

ADPU-nun b/m, b.ü.f.d. Balaxanova Qumru Vasif qızı

Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti (ADPU) Azərbaycanın ali təhsil sistemində xüsusi tarixi və institusional mövqeyə malik olan, əsas missiyası yüksəkixtisaslı pedaqoji və elmi- pedaqoji kadrların hazırlanması ilə bağlı ali təhsil və elm müəssisəsidir. Universitetin əsası 26 avqust 1921-ci ildə Azərbaycan Xalq Komissarları Sovetinin sədri Nəriman Nərimanovun imzaladığı 66 saylı “Birinci Azərbaycan Kişi Dövlət Pedaqoji İnstitutunun təsis edilməsi haqqında” dekret əsasında qoyulmuşdur. Bu tarix Azərbaycan ali pedaqoji təhsilinin institusional tarixində mühüm başlanğıc mərhələ kimi qəbul edilir.

ADPU-nun yaradılmasının başlıca məqsədi yeni təşkil olunan I və II dərəcəli məktəbləri yüksəkixtisaslı pedaqoji kadrlarla təmin etmək olmuşdur. Beləliklə, 1921-ci ildə yaradılan institut Azərbaycanda sistemli ali pedaqoji kadr hazırlığının formalaşmasının əsas institusional dayaqlarından birinə çevrilmişdir. Universitetin rəsmi məlumatında onun milli dildə fəaliyyət göstərən ilk ali pedaqoji təhsil ocağı kimi tarixi əhəmiyyəti xüsusi vurğulanır. İnstitutda ilk dərslər 15 noyabr 1921-ci ildə 6 tələbə və 8 müəllimin iştirakı ilə başlamışdır. İlk buraxılış 1923–1924-cü tədris ilində həyata keçirilmiş və 1924-cü ildə 28 məzun ali pedaqoji təhsil ocağını bitirmişdir. Bu göstəricilər sonrakı onilliklər ərzində böyük elmi-pedaqoji kollektivə və geniş tələbə kontingentinə çevriləcək bir təhsil müəssisəsinin başlanğıc mərhələsini xarakterizə edir.

Universitetin tarixi müxtəlif mərhələlərdə struktur və inzibati dəyişikliklərlə müşayiət olunmuşdur. 1925-ci ildə Ali Pedaqoji Kişi İnstitutu ilə Ali Pedaqoji Qadın İnstitutu inzibati baxımdan birləşdirilmişdir. 1927–1929-cu illərdə institut müvəqqəti olaraq Azərbaycan Dövlət Universitetinin tərkibində fəaliyyət göstərmiş, sonradan müstəqil fəaliyyətini bərpa etmişdir. Digər mühüm mərhələ 19 sentyabr 1941-ci ildən 1 oktyabr 1943-cü ilədək Pedaqoji İnstitutun Azərbaycan Dövlət Universitetinə müvəqqəti birləşdirilməsi ilə bağlı olmuşdur. Pedaqoji təhsilin ölkə regionlarında inkişafında da institutun mühüm rolu olmuşdur. 1967-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Naxçıvan filialı yaradılmış, 1972-ci ildə isə həmin filialın bazasında Naxçıvan Pedaqoji İnstitutu təşkil edilmişdir. Bu proses Azərbaycanda ali pedaqoji təhsilin regional şəbəkəsinin genişlənməsinə mühüm töhfə vermişdir.

Müəssisənin tarixi inkişafı onun adında və statusunda da öz əksini tapmışdır. Rəsmi ADPU məlumatlarına əsasən, institut müxtəlif dövrlərdə fərqli adlarla fəaliyyət göstərmişdir. 1934-cü ilə qədər Ali Pedaqoji İnstitut, 1935-ci ildən V.İ. Lenin adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutu adlandırılmışdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1 aprel 1991-ci il tarixli 76 saylı qərarı ilə V.İ. Lenin adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutu Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə çevrilmişdir. Həmin ilin 26 noyabr tarixli 392 saylı qərarı ilə isə müəssisəyə N.Tusi adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti adı verilmişdir. ADPU-nun inkişaf tarixi yalnız tədris fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Universitet uzunmüddətli fəaliyyəti ərzində Azərbaycanda müəllim hazırlığının, pedaqoji elmin və elmi-pedaqoji kadr hazırlığının inkişafına mühüm töhfələr vermişdir. Universitetin məlumatına görə, fəaliyyət göstərdiyi dövr ərzində 160 mindən çox yüksəkixtisaslı müəllim kadrı hazırlanmışdır. ADPU məzunları sırasında elm, təhsil, ədəbiyyat, mədəniyyət və ictimai-siyasi həyatın müxtəlif sahələrində tanınmış çoxsaylı ziyalılar yer alır.

Universitetin 100 illik yubileyi Azərbaycan Respublikasında dövlət səviyyəsində qeyd edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 17 aprel 2021-ci il tarixli Sərəncamı ilə 2021-ci ildə Azərbaycanın ilk ali pedaqoji təhsil ocaqlarından biri olan ADPU-nun fəaliyyətə başlamasının 100 illiyinin qeyd olunması təmin edilmişdir. Sərəncamda universitetin yüksək ixtisaslı pedaqoji və elmi-pedaqoji kadrların hazırlanması sahəsində mühüm xidmətləri xüsusi qeyd edilmişdir. ADPU-nun müasir inkişaf mərhələsinin mühüm istiqamətlərindən biri beynəlxalq akademik əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. Bu baxımdan ABŞ-ın Corc Vaşinqton Universiteti (George Washington University) ilə həyata keçirilən magistratura səviyyəsində ikili diplom proqramı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2026–2027-ci tədris ili üçün elan edilmiş proqrama əsasən, ikiillik təhsil proqramını uğurla başa vuran məzunlara Corc Vaşinqton Universiteti tərəfindən “Təhsil və insan inkişafı”, ADPU tərəfindən isə “Təhsil menecmenti” ixtisasları üzrə diplom təqdim edilir. Proqrama qəbul üçün beynəlxalq ingilis dili biliyini təsdiq edən sertifikat da tələb olunur; 2026- cı il qəbul elanında minimum göstəricilər IELTS 7.0, TOEFL 100 və ya Duolingo 120 kimi müəyyən edilmişdir. Bu proqram ADPU-nun beynəlxalq təhsil məkanına inteqrasiyasının və magistr hazırlığında müasir akademik yanaşmaların tətbiqinin mühüm nümunəsidir. 1921–2026-cı illər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin 105 illik tarixi inkişaf yolunu ifadə edir. 1921-ci ildə 6 tələbə və 8 müəllimlə fəaliyyətə başlayan pedaqoji institut bir əsrdən artıq müddətdə mürəkkəb tarixi mərhələlərdən keçərək müasir Azərbaycan ali təhsil sisteminin mühüm elmi-pedaqoji institutlarından birinə çevrilmişdir. Bu tarix yalnız bir universitetin yubileyi deyil, eyni zamanda Azərbaycanda müəllim hazırlığının, pedaqoji elmin və milli təhsil ənənələrinin inkişafının mühüm göstəricisidir.

26 avqust 2026-cı il Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin fəaliyyətə başlamasının 105-ci ildönümüdür. Bu əlamətdar tarix universitetin zəngin elmi-pedaqoji irsinə ehtiramla yanaşı, onun müasir təhsil, elm və beynəlxalq əməkdaşlıq istiqamətlərində qarşıdakı inkişaf perspektivlərinin də ifadəsidir.

IV Şuşa Qlobal Media Forumunda Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər ilk baxışdan daha çox beynəlxalq münasibətlər, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat diplomatiyası və regional əməkdaşlıq məsələlərini əhatə etsə də, çıxışın dərin təhlili göstərir ki, burada elm, təhsil və insan kapitalının inkişafı ilə bağlı mühüm strateji mesajlar da yer alır.

Müasir dünyada dövlətlərin rəqabət qabiliyyəti artıq yalnız təbii resurslar və ya hərbi potensialla ölçülmür. Rəqəmsal iqtisadiyyat, süni intellekt, innovasiya və yüksək texnologiyalar dövründə əsas üstünlük bilik istehsal edən, elmi tədqiqatları təşviq edən və yüksək ixtisaslı insan kapitalı formalaşdıran ölkələrin tərəfindədir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında rəqəmsal transformasiya və süni intellekt istiqamətində dövlət səviyyəsində koordinasiya mexanizmlərinin yaradılması barədə səsləndirdiyi fikirlər də məhz bu yanaşmanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir.

Elm və təhsil sisteminin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri dəyişən qlobal reallıqlara uyğun kadr hazırlığını təmin etməkdir. Bu gün əmək bazarında tələb olunan kompetensiyalar əvvəlki onilliklərdən ciddi şəkildə fərqlənir. Analitik düşüncə, rəqəmsal bacarıqlar, innovativ yanaşma, xarici dillər və beynəlxalq əməkdaşlıq müasir ali təhsilin ayrılmaz komponentlərinə çevrilib. Buna görə də universitetlərin inkişaf strategiyaları ölkənin uzunmüddətli sosial-iqtisadi prioritetləri ilə uzlaşdırılmalıdır.

Şuşa Qlobal Media Forumunda beynəlxalq media nümayəndələri, ekspertlər və müxtəlif ölkələrin ictimai xadimləri ilə aparılan açıq dialoq ali təhsil müəssisələri üçün də mühüm mesaj verir. Elmi mühit yalnız milli sərhədlər daxilində inkişaf edə bilməz. Müasir universitet beynəlxalq elmi əməkdaşlıq, akademik mobillik, ortaq tədqiqat layihələri və qlobal bilik mübadiləsinin fəal iştirakçısı olmalıdır. Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artması elm və təhsil sahəsində də yeni imkanlar yaradır.

Diqqət çəkən digər məqam isə informasiya mühitinin sürətlə dəyişməsi fonunda media savadlılığının və tənqidi təfəkkürün əhəmiyyətinin artmasıdır. Dezinformasiyaya qarşı mübarizə yalnız media qurumlarının deyil, eyni zamanda təhsil sisteminin də prioritet vəzifələrindən biri olmalıdır. Məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində informasiya mənbələrinin qiymətləndirilməsi, faktların yoxlanılması, elmi yanaşma və akademik dürüstlük prinsiplərinin gücləndirilməsi gələcək vətəndaşların formalaşması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanın postmünaqişə dövründə həyata keçirdiyi bərpa və quruculuq prosesləri də yeni elmi istiqamətlər üçün geniş tədqiqat imkanları yaradır. Şəhərsalma, yaşıl enerji, ekoloji təhlükəsizlik, rəqəmsal idarəetmə, logistika, nəqliyyat sistemləri və sosial reinteqrasiya kimi sahələr universitetlər üçün aktual elmi tədqiqat mövzularına çevrilməkdədir. Bu isə ali təhsil müəssisələrinin dövlətin inkişaf strategiyası ilə daha sıx inteqrasiyasını zəruri edir.

Pedaqoq.az olaraq hesab edirik ki, Prezident İlham Əliyevin Şuşa Qlobal Media Forumunda səsləndirdiyi strateji yanaşmalar elm və təhsil ictimaiyyəti üçün də mühüm istiqamətlər müəyyən edir. Gələcəyin rəqabətqabiliyyətli dövləti yalnız güclü iqtisadiyyat və müasir infrastruktur hesabına deyil, yüksək intellektual potensiala malik insan kapitalı, innovativ təhsil sistemi və beynəlxalq səviyyədə rəqabət aparan elmi mühit hesabına formalaşır. Məhz bu baxımdan elmə və təhsilə yatırılan hər bir investisiya Azərbaycanın davamlı inkişafına və milli rəqabət qabiliyyətinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edən strateji sərmayə kimi qiymətləndirilməlidir.

Balaxanova Qumru Vasif qızı
ADPU-nun baş müəllimi, b.ü.f.d.

Müəllif: Xədicə Əhmədova, Beynəlxalq sertifikatlı ingilis dili müəllimi

“Biz ingilis dilini öyrədirik, yoxsa ingilis dili haqqında mühazirə oxuyuruq?” 

Müasir dil pedaqogikasında bu sual getdikcə daha çox aktuallıq qazanmağa davam edir. Bir çox hallarda tələbələrin illərlə ingilis dili keçməsinə kurslara getməsinə baxmayaraq, hətta bəzən evdə self-study edərək real həyatda ünsiyyət qura bilməməsinin bir tək səbəbi var: Dili həyat tərzinə çevirməmək, bir fənn kimi görmək. 

İngilis dilini tarix, coğrafiya və ya digər fənnlər kimi sadəcə qaydalardan və test tapşırıqlarından ibarət bir akademik vəzifə kimi qəbul etdikdə, tələbə dərsi yalnız «qiymət almaq» və ya «imtahandan keçmək» üçün oxuyur. Nəticədə Past Perfect zamanını mükəmməl bilən, lakin adi bir yemək sifariş edərkən və ya qarşısındakı insanın xarici görünüşünü təsvir edərkən dil problemi yaşayan bir nəsil yetişir. 

Bəs dərslərimizi bu formalaşmış qəlibdən çıxarıb ingilis dilini ünsiyyət vasitəsinə necə çevirə bilərik ?

1. Müəllim mərkəzli modelə SON: Tələbə yönümlü (Student-Centered) yanaşma

Əgər 45 dəqiqəlik dərsin böyük hissəsində müəllim danışır, yalnız qrammatika qaydalarını izah edirsə, bu dərs artıq fənnləşib. Dili canlı saxlamaq üçün tələbələr (hətta 3 yaşlı ən kiçik öyrənənlər belə) dərsin baş rolunda olmalıdırlar. Müəllim dili zatən bilir, şagirdlər, tələbələr danışmağa təşviq olunmalıdır. İstər doğru, istər yanlış cümlə qursunlar, amma yetər ki, danışsınlar. Onların rahatlıqla danışmaları belə onlarda özgüvən yaradacaq. Müəllim sadəcə bir bələdçi (facilitator) rolunu oynamalıdır.

2. Sinifə real həyatı gətirin: Realia üsulu

Kitablardakı süni dialoqlardan və mətnlərdən bir az uzaqlaşmaq lazımdır. Dərslərdə real obyektlərdən (realia) – məsələn, real kafe menyularından, geyimlərdən, oyunlardan və ya aksesuardan istifadə etmək tələbədə dilin «həyatımıza qatmalı olduğumuz bir şey» olduğu hissini yaradır. Tələbə qaydanı əzbərləməməli, o qaydanın daxilində real bir situasiyanı yaşamalıdır. Present Perfect öyrənirsə, bunu həyatının hansı hissəsində, niyə işlətməli olduğunu bilməlidir. Qidalarla bağlı lüğəti öyrənirsə, evdə sadə bir yemək növünü hazırlayərkən öyrəndiyi sözləri həyatına tətbiq etməlidir.

3. Maraq dünyasının kəşfi: aksentlər və idiomlar

Dili sadəcə akademik çərçivədə deyil, həmin dilin mədəniyyəti ilə birlikdə öyrətmək lazımdır. Məsələn, dərslərdə Amerika və Britaniya tələffüz formaları (accent variations) arasındakı fərqləri araşdırmaq, gündəlik həyatda istifadə olunan jarqonları və idiomları öyrənmək, tələbələrin dilə olan marağını fənn çərçivəsindən çıxarır, onu bir növ hobbi və həyat tərzinə çevirir.

4. Rəqəmsal dünyanın gücü

Müasir nəsil vizuallığı və interaktivliyi sevir. Dərslərə Kahoot! Baamboozle kimi öyrədici oyun platformalarını və ya tələbələrin öz layihələrini dizayn edə biləcəyi Canva kimi alətləri inteqrasiya etmək dili tapşırıq olmaqdan çıxarıb onu əyləncəli bir fəaliyyətə çevirir.

Nəticə

Dil öyrənmək beyinə informasiya, tapşırıqlar toplusu yükləmək yox, dünyaya yeni bir pəncərə açmaq və o pəncərədən baxmaqdır. Biz tələbələrimizə ingilis dilini qiymət xatirinə oxunan bir fənn kimi deyil, özlərini ifadə edə biləcəkləri, qlobal aləmlə əlaqə qura biləcəkləri, xəyallarına gediləcək yolda aça biləcəkləri bir qapı, canlı bir güc kimi aşılamalıyıq. Biz uşaq olarkən öz doğma dilimizin qaydalarını bilirdik ? Əlbəttə ki, xeyr. Sadəcə dilin olduğu mühitdə olurduq daima, o dilə məruz qalırdıq və artıq o dil biz də formalaşaraq bir yaşam stilinə keçdi. Unutmayaq ki, dil öyrədilmir, dil yaşanılır!

Müstəqil dövlətin mövcudluğunu və suverenliyini təmin edən əsas amillərdən biri güclü və peşəkar ordunun mövcudluğudur. Tarix boyu dövlətlərin siyasi sabitliyi, ərazi bütövlüyü və milli maraqlarının qorunması onların hərbi potensialından əhəmiyyətli dərəcədə asılı olmuşdur. Azərbaycan Respublikası da müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi məqsədilə güclü Silahlı Qüvvələrin formalaşdırılmasını dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi müəyyən etmişdir. Bu baxımdan hər il qeyd olunan 26 İyun Silahlı Qüvvələr Günü Azərbaycan xalqının hərbi tarixində mühüm yer tutan əlamətdar tarixdir. Azərbaycan milli ordusunun əsası Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə qoyulmuşdur.

1918-ci il iyunun 26-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qərarı ilə Müsəlman Korpusu Əlahiddə Azərbaycan Korpusu adlandırılmış və bununla da milli ordunun formalaşdırılması istiqamətində mühüm addım atılmışdır. Həmin dövr mürəkkəb siyasi və hərbi şəraitlə xarakterizə olunsa da, dövlət rəhbərliyi ölkənin müdafiə qabiliyyətinin artırılmasını strateji vəzifə kimi qiymətləndirirdi. 1920-ci ildə Azərbaycanın sovetləşdirilməsi nəticəsində milli ordu fəaliyyətini dayandırsa da, hərbi ənənələr xalqın yaddaşında qorunub saxlanılmışdır. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpasından sonra Azərbaycan Respublikası öz Silahlı Qüvvələrinin yenidən formalaşdırılmasına başlamışdır. Lakin ilk illərdə ölkədə mövcud olan siyasi qeyri-sabitlik və Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü ordunun inkişafına ciddi maneələr yaradırdı. 1993-cü ildə ümummilli lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra Azərbaycanda ordu quruculuğu keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. Silahlı Qüvvələrin vahid komandanlıq prinsipi əsasında fəaliyyət göstərməsi təmin edilmiş, hərbi hissələrin maddi- texniki bazası gücləndirilmiş və peşəkar kadr hazırlığı sisteminin inkişafına xüsusi diqqət yetirilmişdir. 1998-ci ildə Heydər Əliyevin sərəncamı ilə 26 İyun tarixi rəsmi olaraq Silahlı Qüvvələr Günü elan edilmişdir. Bu qərar Azərbaycan hərb tarixinin davamlılığını və milli dövlətçilik ənənələrinin qorunmasını əks etdirən mühüm siyasi hadisə olmuşdur.

Son illərdə Azərbaycan Ordusu regionun ən güclü ordularından birinə çevrilmişdir. Ordunun maddi-texniki təminatının yaxşılaşdırılması, müasir silah və texnikaların alınması, hərbi təlimlərin intensivləşdirilməsi və beynəlxalq hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi müdafiə potensialının əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin rəhbərliyi altında həyata keçirilən məqsədyönlü hərbi siyasət nəticəsində ordunun döyüş qabiliyyəti daha da yüksəlmişdir. Müdafiə sənayesinin inkişafı, hərbi təhsil sisteminin təkmilləşdirilməsi və müasir texnologiyaların tətbiqi ordunun güclənməsinə mühüm töhfə vermişdir. 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan Ordusunun peşəkarlığını və yüksək döyüş hazırlığını bütün dünyaya nümayiş etdirmişdir. Ordumuz Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə işğal altında olan torpaqların böyük hissəsini azad etmiş, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm tarixi nailiyyət əldə etmişdir. Müharibə zamanı tətbiq olunan müasir hərbi strategiyalar, pilotsuz uçuş aparatlarının effektiv istifadəsi və şəxsi heyətin yüksək mənəvi-psixoloji hazırlığı qələbənin əsas amillərindən olmuşdur. Bu qələbə yalnız hərbi deyil, həm də siyasi, sosial və mənəvi baxımdan Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmlənməsinə xidmət etmişdir.

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində təhlükəsizlik məsələləri dövlətlərin inkişafının əsas şərtlərindən biri hesab edilir. Azərbaycanın geosiyasi mövqeyi, regional təhlükəsizlik çağırışları və milli maraqlarının qorunması güclü Silahlı Qüvvələrin mövcudluğunu zəruri edir. Ordunun əsas vəzifəsi ölkənin müstəqilliyini, suverenliyini və ərazi bütövlüyünü qorumaqla yanaşı, regionda sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin edilməsinə töhfə verməkdir. Silahlı Qüvvələr eyni zamanda vətənpərvərlik ruhunun formalaşdırılmasında, gənc nəslin milli-mənəvi dəyərlər əsasında tərbiyəsində mühüm rol oynayır. Hərbi xidmət və Vətənə sədaqət anlayışları Azərbaycan cəmiyyətində yüksək mənəvi dəyər kimi qəbul edilir. 26 İyun – Silahlı Qüvvələr Günü Azərbaycan dövlətçiliyinin, müstəqilliyinin və milli təhlükəsizliyinin simvollarından biridir. Bu tarix yalnız hərbi bayram deyil, həm də Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq salnaməsini, dövlətçilik ənənələrini və vətənpərvərlik ruhunu əks etdirən mühüm gündür. Güclü ordu güclü dövlətin əsas dayağıdır. Azərbaycanın Silahlı Qüvvələri ölkənin suverenliyinin qorunması, milli maraqların müdafiəsi və regionda sülhün təmin olunması istiqamətində bundan sonra da mühüm missiyasını uğurla davam etdirəcəkdir.

ADPU-nun baş müəllimi, b.ü.f.d. Balaxanova Qumru Vasif qızı