IV Şuşa Qlobal Media Forumunda Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər ilk baxışdan daha çox beynəlxalq münasibətlər, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat diplomatiyası və regional əməkdaşlıq məsələlərini əhatə etsə də, çıxışın dərin təhlili göstərir ki, burada elm, təhsil və insan kapitalının inkişafı ilə bağlı mühüm strateji mesajlar da yer alır.

Müasir dünyada dövlətlərin rəqabət qabiliyyəti artıq yalnız təbii resurslar və ya hərbi potensialla ölçülmür. Rəqəmsal iqtisadiyyat, süni intellekt, innovasiya və yüksək texnologiyalar dövründə əsas üstünlük bilik istehsal edən, elmi tədqiqatları təşviq edən və yüksək ixtisaslı insan kapitalı formalaşdıran ölkələrin tərəfindədir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında rəqəmsal transformasiya və süni intellekt istiqamətində dövlət səviyyəsində koordinasiya mexanizmlərinin yaradılması barədə səsləndirdiyi fikirlər də məhz bu yanaşmanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir.

Elm və təhsil sisteminin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri dəyişən qlobal reallıqlara uyğun kadr hazırlığını təmin etməkdir. Bu gün əmək bazarında tələb olunan kompetensiyalar əvvəlki onilliklərdən ciddi şəkildə fərqlənir. Analitik düşüncə, rəqəmsal bacarıqlar, innovativ yanaşma, xarici dillər və beynəlxalq əməkdaşlıq müasir ali təhsilin ayrılmaz komponentlərinə çevrilib. Buna görə də universitetlərin inkişaf strategiyaları ölkənin uzunmüddətli sosial-iqtisadi prioritetləri ilə uzlaşdırılmalıdır.

Şuşa Qlobal Media Forumunda beynəlxalq media nümayəndələri, ekspertlər və müxtəlif ölkələrin ictimai xadimləri ilə aparılan açıq dialoq ali təhsil müəssisələri üçün də mühüm mesaj verir. Elmi mühit yalnız milli sərhədlər daxilində inkişaf edə bilməz. Müasir universitet beynəlxalq elmi əməkdaşlıq, akademik mobillik, ortaq tədqiqat layihələri və qlobal bilik mübadiləsinin fəal iştirakçısı olmalıdır. Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artması elm və təhsil sahəsində də yeni imkanlar yaradır.

Diqqət çəkən digər məqam isə informasiya mühitinin sürətlə dəyişməsi fonunda media savadlılığının və tənqidi təfəkkürün əhəmiyyətinin artmasıdır. Dezinformasiyaya qarşı mübarizə yalnız media qurumlarının deyil, eyni zamanda təhsil sisteminin də prioritet vəzifələrindən biri olmalıdır. Məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində informasiya mənbələrinin qiymətləndirilməsi, faktların yoxlanılması, elmi yanaşma və akademik dürüstlük prinsiplərinin gücləndirilməsi gələcək vətəndaşların formalaşması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanın postmünaqişə dövründə həyata keçirdiyi bərpa və quruculuq prosesləri də yeni elmi istiqamətlər üçün geniş tədqiqat imkanları yaradır. Şəhərsalma, yaşıl enerji, ekoloji təhlükəsizlik, rəqəmsal idarəetmə, logistika, nəqliyyat sistemləri və sosial reinteqrasiya kimi sahələr universitetlər üçün aktual elmi tədqiqat mövzularına çevrilməkdədir. Bu isə ali təhsil müəssisələrinin dövlətin inkişaf strategiyası ilə daha sıx inteqrasiyasını zəruri edir.

Pedaqoq.az olaraq hesab edirik ki, Prezident İlham Əliyevin Şuşa Qlobal Media Forumunda səsləndirdiyi strateji yanaşmalar elm və təhsil ictimaiyyəti üçün də mühüm istiqamətlər müəyyən edir. Gələcəyin rəqabətqabiliyyətli dövləti yalnız güclü iqtisadiyyat və müasir infrastruktur hesabına deyil, yüksək intellektual potensiala malik insan kapitalı, innovativ təhsil sistemi və beynəlxalq səviyyədə rəqabət aparan elmi mühit hesabına formalaşır. Məhz bu baxımdan elmə və təhsilə yatırılan hər bir investisiya Azərbaycanın davamlı inkişafına və milli rəqabət qabiliyyətinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edən strateji sərmayə kimi qiymətləndirilməlidir.

Balaxanova Qumru Vasif qızı
ADPU-nun baş müəllimi, b.ü.f.d.

Müəllif: Xədicə Əhmədova, Beynəlxalq sertifikatlı ingilis dili müəllimi

“Biz ingilis dilini öyrədirik, yoxsa ingilis dili haqqında mühazirə oxuyuruq?” 

Müasir dil pedaqogikasında bu sual getdikcə daha çox aktuallıq qazanmağa davam edir. Bir çox hallarda tələbələrin illərlə ingilis dili keçməsinə kurslara getməsinə baxmayaraq, hətta bəzən evdə self-study edərək real həyatda ünsiyyət qura bilməməsinin bir tək səbəbi var: Dili həyat tərzinə çevirməmək, bir fənn kimi görmək. 

İngilis dilini tarix, coğrafiya və ya digər fənnlər kimi sadəcə qaydalardan və test tapşırıqlarından ibarət bir akademik vəzifə kimi qəbul etdikdə, tələbə dərsi yalnız «qiymət almaq» və ya «imtahandan keçmək» üçün oxuyur. Nəticədə Past Perfect zamanını mükəmməl bilən, lakin adi bir yemək sifariş edərkən və ya qarşısındakı insanın xarici görünüşünü təsvir edərkən dil problemi yaşayan bir nəsil yetişir. 

Bəs dərslərimizi bu formalaşmış qəlibdən çıxarıb ingilis dilini ünsiyyət vasitəsinə necə çevirə bilərik ?

1. Müəllim mərkəzli modelə SON: Tələbə yönümlü (Student-Centered) yanaşma

Əgər 45 dəqiqəlik dərsin böyük hissəsində müəllim danışır, yalnız qrammatika qaydalarını izah edirsə, bu dərs artıq fənnləşib. Dili canlı saxlamaq üçün tələbələr (hətta 3 yaşlı ən kiçik öyrənənlər belə) dərsin baş rolunda olmalıdırlar. Müəllim dili zatən bilir, şagirdlər, tələbələr danışmağa təşviq olunmalıdır. İstər doğru, istər yanlış cümlə qursunlar, amma yetər ki, danışsınlar. Onların rahatlıqla danışmaları belə onlarda özgüvən yaradacaq. Müəllim sadəcə bir bələdçi (facilitator) rolunu oynamalıdır.

2. Sinifə real həyatı gətirin: Realia üsulu

Kitablardakı süni dialoqlardan və mətnlərdən bir az uzaqlaşmaq lazımdır. Dərslərdə real obyektlərdən (realia) – məsələn, real kafe menyularından, geyimlərdən, oyunlardan və ya aksesuardan istifadə etmək tələbədə dilin «həyatımıza qatmalı olduğumuz bir şey» olduğu hissini yaradır. Tələbə qaydanı əzbərləməməli, o qaydanın daxilində real bir situasiyanı yaşamalıdır. Present Perfect öyrənirsə, bunu həyatının hansı hissəsində, niyə işlətməli olduğunu bilməlidir. Qidalarla bağlı lüğəti öyrənirsə, evdə sadə bir yemək növünü hazırlayərkən öyrəndiyi sözləri həyatına tətbiq etməlidir.

3. Maraq dünyasının kəşfi: aksentlər və idiomlar

Dili sadəcə akademik çərçivədə deyil, həmin dilin mədəniyyəti ilə birlikdə öyrətmək lazımdır. Məsələn, dərslərdə Amerika və Britaniya tələffüz formaları (accent variations) arasındakı fərqləri araşdırmaq, gündəlik həyatda istifadə olunan jarqonları və idiomları öyrənmək, tələbələrin dilə olan marağını fənn çərçivəsindən çıxarır, onu bir növ hobbi və həyat tərzinə çevirir.

4. Rəqəmsal dünyanın gücü

Müasir nəsil vizuallığı və interaktivliyi sevir. Dərslərə Kahoot! Baamboozle kimi öyrədici oyun platformalarını və ya tələbələrin öz layihələrini dizayn edə biləcəyi Canva kimi alətləri inteqrasiya etmək dili tapşırıq olmaqdan çıxarıb onu əyləncəli bir fəaliyyətə çevirir.

Nəticə

Dil öyrənmək beyinə informasiya, tapşırıqlar toplusu yükləmək yox, dünyaya yeni bir pəncərə açmaq və o pəncərədən baxmaqdır. Biz tələbələrimizə ingilis dilini qiymət xatirinə oxunan bir fənn kimi deyil, özlərini ifadə edə biləcəkləri, qlobal aləmlə əlaqə qura biləcəkləri, xəyallarına gediləcək yolda aça biləcəkləri bir qapı, canlı bir güc kimi aşılamalıyıq. Biz uşaq olarkən öz doğma dilimizin qaydalarını bilirdik ? Əlbəttə ki, xeyr. Sadəcə dilin olduğu mühitdə olurduq daima, o dilə məruz qalırdıq və artıq o dil biz də formalaşaraq bir yaşam stilinə keçdi. Unutmayaq ki, dil öyrədilmir, dil yaşanılır!

Müstəqil dövlətin mövcudluğunu və suverenliyini təmin edən əsas amillərdən biri güclü və peşəkar ordunun mövcudluğudur. Tarix boyu dövlətlərin siyasi sabitliyi, ərazi bütövlüyü və milli maraqlarının qorunması onların hərbi potensialından əhəmiyyətli dərəcədə asılı olmuşdur. Azərbaycan Respublikası da müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi məqsədilə güclü Silahlı Qüvvələrin formalaşdırılmasını dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi müəyyən etmişdir. Bu baxımdan hər il qeyd olunan 26 İyun Silahlı Qüvvələr Günü Azərbaycan xalqının hərbi tarixində mühüm yer tutan əlamətdar tarixdir. Azərbaycan milli ordusunun əsası Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə qoyulmuşdur.

1918-ci il iyunun 26-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qərarı ilə Müsəlman Korpusu Əlahiddə Azərbaycan Korpusu adlandırılmış və bununla da milli ordunun formalaşdırılması istiqamətində mühüm addım atılmışdır. Həmin dövr mürəkkəb siyasi və hərbi şəraitlə xarakterizə olunsa da, dövlət rəhbərliyi ölkənin müdafiə qabiliyyətinin artırılmasını strateji vəzifə kimi qiymətləndirirdi. 1920-ci ildə Azərbaycanın sovetləşdirilməsi nəticəsində milli ordu fəaliyyətini dayandırsa da, hərbi ənənələr xalqın yaddaşında qorunub saxlanılmışdır. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpasından sonra Azərbaycan Respublikası öz Silahlı Qüvvələrinin yenidən formalaşdırılmasına başlamışdır. Lakin ilk illərdə ölkədə mövcud olan siyasi qeyri-sabitlik və Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü ordunun inkişafına ciddi maneələr yaradırdı. 1993-cü ildə ümummilli lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra Azərbaycanda ordu quruculuğu keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. Silahlı Qüvvələrin vahid komandanlıq prinsipi əsasında fəaliyyət göstərməsi təmin edilmiş, hərbi hissələrin maddi- texniki bazası gücləndirilmiş və peşəkar kadr hazırlığı sisteminin inkişafına xüsusi diqqət yetirilmişdir. 1998-ci ildə Heydər Əliyevin sərəncamı ilə 26 İyun tarixi rəsmi olaraq Silahlı Qüvvələr Günü elan edilmişdir. Bu qərar Azərbaycan hərb tarixinin davamlılığını və milli dövlətçilik ənənələrinin qorunmasını əks etdirən mühüm siyasi hadisə olmuşdur.

Son illərdə Azərbaycan Ordusu regionun ən güclü ordularından birinə çevrilmişdir. Ordunun maddi-texniki təminatının yaxşılaşdırılması, müasir silah və texnikaların alınması, hərbi təlimlərin intensivləşdirilməsi və beynəlxalq hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi müdafiə potensialının əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin rəhbərliyi altında həyata keçirilən məqsədyönlü hərbi siyasət nəticəsində ordunun döyüş qabiliyyəti daha da yüksəlmişdir. Müdafiə sənayesinin inkişafı, hərbi təhsil sisteminin təkmilləşdirilməsi və müasir texnologiyaların tətbiqi ordunun güclənməsinə mühüm töhfə vermişdir. 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan Ordusunun peşəkarlığını və yüksək döyüş hazırlığını bütün dünyaya nümayiş etdirmişdir. Ordumuz Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə işğal altında olan torpaqların böyük hissəsini azad etmiş, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm tarixi nailiyyət əldə etmişdir. Müharibə zamanı tətbiq olunan müasir hərbi strategiyalar, pilotsuz uçuş aparatlarının effektiv istifadəsi və şəxsi heyətin yüksək mənəvi-psixoloji hazırlığı qələbənin əsas amillərindən olmuşdur. Bu qələbə yalnız hərbi deyil, həm də siyasi, sosial və mənəvi baxımdan Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmlənməsinə xidmət etmişdir.

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində təhlükəsizlik məsələləri dövlətlərin inkişafının əsas şərtlərindən biri hesab edilir. Azərbaycanın geosiyasi mövqeyi, regional təhlükəsizlik çağırışları və milli maraqlarının qorunması güclü Silahlı Qüvvələrin mövcudluğunu zəruri edir. Ordunun əsas vəzifəsi ölkənin müstəqilliyini, suverenliyini və ərazi bütövlüyünü qorumaqla yanaşı, regionda sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin edilməsinə töhfə verməkdir. Silahlı Qüvvələr eyni zamanda vətənpərvərlik ruhunun formalaşdırılmasında, gənc nəslin milli-mənəvi dəyərlər əsasında tərbiyəsində mühüm rol oynayır. Hərbi xidmət və Vətənə sədaqət anlayışları Azərbaycan cəmiyyətində yüksək mənəvi dəyər kimi qəbul edilir. 26 İyun – Silahlı Qüvvələr Günü Azərbaycan dövlətçiliyinin, müstəqilliyinin və milli təhlükəsizliyinin simvollarından biridir. Bu tarix yalnız hərbi bayram deyil, həm də Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq salnaməsini, dövlətçilik ənənələrini və vətənpərvərlik ruhunu əks etdirən mühüm gündür. Güclü ordu güclü dövlətin əsas dayağıdır. Azərbaycanın Silahlı Qüvvələri ölkənin suverenliyinin qorunması, milli maraqların müdafiəsi və regionda sülhün təmin olunması istiqamətində bundan sonra da mühüm missiyasını uğurla davam etdirəcəkdir.

ADPU-nun baş müəllimi, b.ü.f.d. Balaxanova Qumru Vasif qızı

Tarixdə elə günlər vardır ki, onların əhəmiyyəti yalnız müəyyən bir dövrü deyil, bütöv bir xalqın gələcəyini müəyyənləşdirir. Azərbaycan xalqının taleyində belə müstəsna hadisələrdən biri də hər il 15 iyun tarixində qeyd olunan Milli Qurtuluş Günüdür. Bu tarix sadəcə siyasi hakimiyyət dəyişikliyini deyil, müstəqil Azərbaycan dövlətinin parçalanmaq təhlükəsindən xilas edilməsini, dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsini, milli birliyin təmin olunmasını və gələcək inkişaf strategiyasının əsasının qoyulmasını ifadə edir. Məhz bu səbəbdən Milli Qurtuluş Günü Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsi, dövlətçilik salnaməsinin ən şərəfli səhifələrindən biri kimi qiymətləndirilir. XX əsrin sonlarında Sovet İttifaqının süqutu nəticəsində Azərbaycan öz dövlət müstəqilliyini bərpa etsə də, müstəqilliyin ilk illəri son dərəcə mürəkkəb siyasi, iqtisadi və hərbi vəziyyətlə müşayiət olunurdu. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü genişlənmiş, torpaqlar işğal edilir, yüz minlərlə insan doğma yurdlarından didərgin düşürdü. Eyni zamanda ölkə daxilində hakimiyyət böhranı, iqtisadi tənəzzül, qanunsuz silahlı birləşmələrin fəaliyyəti və idarəetmədə xaos dövlətin mövcudluğunu ciddi təhlükə altına salmışdı. Dövlət institutlarının zəifləməsi, vətəndaş qarşıdurmasının dərinləşməsi və ölkənin parçalanma təhlükəsi Azərbaycanın müstəqilliyini real təhlükə ilə üz-üzə qoymuşdu. 1993-cü ilin iyun ayında baş verən hadisələr ölkədə siyasi böhranı daha da kəskinləşdirdi.

Gəncədə baş vermiş silahlı qarşıdurma və ölkənin müxtəlif bölgələrində yaranan gərginlik vətəndaş müharibəsi təhlükəsini artırdı. Mövcud hakimiyyət yaranmış vəziyyəti idarə etmək iqtidarında deyildi. Belə bir ağır şəraitdə xalqın böyük əksəriyyəti öz ümidini zəngin dövlətçilik təcrübəsinə malik olan Heydər Əliyevə bağladı. Azərbaycan xalqının təkidli tələbi ilə Heydər Əliyev iyunun 9-da Bakıya gəldi, iyunun 15-də isə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Sədri seçildi. Sonralar məhz bu tarix xalqın və dövlətin xilası ilə əlaqələndirilərək Milli Qurtuluş Günü elan edildi. 15 iyun hadisələrinin tarixi əhəmiyyəti yalnız hakimiyyət dəyişikliyi ilə məhdudlaşmır. Bu gün Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı hesab olunur. İlk növbədə ölkədə ictimai-siyasi sabitliyin bərpası istiqamətində qətiyyətli addımlar atıldı. Qanunsuz silahlı dəstələrin zərərsizləşdirilməsi, dövlət idarəetmə sisteminin yenidən qurulması və hüquqi dövlət prinsiplərinin formalaşdırılması nəticəsində ölkədə sabitlik təmin edildi. Məhz sabitlik iqtisadi inkişafın, sosial rifahın və beynəlxalq əməkdaşlığın əsas şərti oldu. Milli Qurtuluşun mühüm nəticələrindən biri də hüquqi dövlət quruculuğunun əsaslarının yaradılması idi. 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət prinsiplərini təsbit etdi. İnsan hüquq və azadlıqlarının qorunması, hakimiyyət bölgüsü, qanunun aliliyi və vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı istiqamətində ardıcıl islahatlar həyata keçirildi. Bu hüquqi baza Azərbaycanın müasir dövlət modelinin formalaşmasında mühüm rol oynadı. Qurtuluşdan sonra ölkənin iqtisadi dirçəlişi də yeni mərhələyə qədəm qoydu. 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanan və tarixə «Əsrin müqaviləsi» kimi daxil olan neft sazişi Azərbaycanın iqtisadi inkişafında dönüş yaratdı. Xarici investisiyalar ölkəyə cəlb olundu, enerji strategiyası formalaşdı, beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlıq genişləndi və dövlət büdcəsinin gəlirləri əhəmiyyətli dərəcədə artdı. Əldə olunan maliyyə imkanları nəticəsində yollar, məktəblər, xəstəxanalar, sənaye müəssisələri tikildi, sosial proqramlar həyata keçirildi, regionların inkişafına xüsusi diqqət ayrıldı. Milli Qurtuluşun digər mühüm istiqamətlərindən biri Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun yüksəlməsi oldu.

Xarici siyasətdə balanslaşdırılmış və milli maraqlara əsaslanan kurs müəyyən edildi. Azərbaycan BMT, ATƏT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı, Türk Dövlətləri Təşkilatı və digər beynəlxalq qurumlarla əməkdaşlığını genişləndirdi. Enerji təhlükəsizliyi sahəsində həyata keçirilən layihələr ölkənin geosiyasi əhəmiyyətini daha da artırdı. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri, TANAP və TAP kimi layihələr Azərbaycanın dünya enerji bazarında strateji mövqeyini möhkəmləndirdi. Qurtuluş siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri də güclü ordu quruculuğu idi. Dövlətin iqtisadi imkanlarının artması Silahlı Qüvvələrin modernləşdirilməsinə, müasir silahlarla təchiz olunmasına və peşəkar hərbi kadrların hazırlanmasına şərait yaratdı. Müdafiə sənayesinin inkişafı, hərbi infrastrukturun yenilənməsi və milli təhlükəsizlik sisteminin gücləndirilməsi gələcək uğurların əsasını təşkil etdi. Bu strateji inkişafın ən mühüm nəticəsi 2020-ci ildə baş verən 44 günlük Vətən müharibəsində özünü göstərdi. Azərbaycan Ordusu Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə tarixi Qələbə qazandı, ölkənin ərazi bütövlüyünün böyük hissəsi bərpa edildi və BMT Təhlükəsizlik Şurasının uzun illər icra olunmayan qətnamələrinin tələbləri faktiki olaraq yerinə yetirildi. 2023- cü ilin sentyabr ayında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində isə Azərbaycanın dövlət suverenliyi bütün ərazisində tam təmin olundu.

Beləliklə, 1993-cü ildə başlanan dövlətçilik strategiyası tarixi Zəfərlə öz məntiqi nəticəsinə çatdı. Bu fakt bir daha göstərdi ki, Milli Qurtuluş yalnız həmin dövrün deyil, gələcək onilliklərin də taleyini müəyyənləşdirən strateji seçim olmuşdur. Milli Qurtuluş Günü həm də milli həmrəyliyin və vətənpərvərliyin rəmzidir. Həmin gün xalq siyasi baxışından, sosial mənsubiyyətindən və yaşından asılı olmayaraq vahid məqsəd ətrafında birləşərək dövlətçiliyin qorunmasını üstün tutdu. Dövlətin gücü yalnız iqtisadi və hərbi imkanlarla deyil, xalqın öz dövlətinə olan inamı və birliyi ilə ölçülür. Azərbaycan cəmiyyətinin sonrakı illərdə qazandığı uğurların əsasında da məhz bu milli birlik dayanır. Bu gün Azərbaycan regionun aparıcı dövlətlərindən biri kimi siyasi sabitliyi, iqtisadi potensialı, enerji təhlükəsizliyində oynadığı mühüm rol, beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafına verdiyi töhfə və müstəqil xarici siyasəti ilə seçilir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri, «Böyük Qayıdış» proqramının həyata keçirilməsi, «ağıllı şəhər» və «ağıllı kənd» layihələrinin icrası Azərbaycanın gələcəyə inamla irəlilədiyini nümayiş etdirir. Bu uğurların təməlində isə 15 İyun Milli Qurtuluş Günündə əsası qoyulan sabitlik və dövlətçilik siyasəti dayanır. Milli Qurtuluş Günü Azərbaycan xalqının müstəqillik iradəsinin, dövlətçilik ənənələrinin və milli həmrəyliyinin təntənəsidir. Əgər 1993-cü ildə qəbul edilən taleyüklü qərarlar olmasaydı, müstəqil Azərbaycanın bugünkü inkişaf səviyyəsinə çatması, güclü iqtisadiyyat qurması, beynəlxalq aləmdə nüfuz qazanması və tarixi Zəfər əldə etməsi son dərəcə çətin olardı. Buna görə də 15 İyun təkcə keçmişin xatirəsi deyil, gələcəyin etibarlı təminatını ifadə edən, dövlətçiliyin qorunmasının, milli birliyin və davamlı inkişafın simvoluna çevrilmiş müqəddəs tarixdir. Bu gün hər bir azərbaycanlı üçün Vətənə sədaqətin, dövlətə bağlılığın və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyət hissinin ən parlaq təcəssümüdür.

ADPU-nun baş müəllimi, b.ü.f.d. Balaxanova Qumru Vasif qızı

«Təbiətə münasibət insanın kimliyini və mədəniyyətini müəyyən edən ən mühüm meyarlardan biridir».

Balaxanova Qumru Vasif qızı
ADPU-nin baş müəllimi b.ü.f.d.

Hər il iyunun 5-də dünya ictimaiyyəti Ümumdünya Ətraf Mühitin Mühafizəsi Gününü qeyd edir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının təşəbbüsü ilə 1972-ci ildə təsis edilmiş bu əlamətdar gün ətraf mühitin qorunması, təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə və ekoloji problemlərin həlli istiqamətində qlobal həmrəyliyin gücləndirilməsinə xidmət edir. Müasir dövrdə iqlim dəyişiklikləri, biomüxtəlifliyin azalması, torpaq deqradasiyası, su ehtiyatlarının çirklənməsi və tullantıların artması kimi problemlər bəşəriyyət qarşısında duran ən ciddi çağırışlardan hesab olunur. Bu baxımdan 5 İyun təkcə təqvim günü deyil, həm də insanın təbiət qarşısında məsuliyyətini xatırladan mühüm bir çağırışdır. Ətraf mühit insan cəmiyyətinin mövcudluğunun əsasını təşkil edir.

Havanın təmizliyi, su ehtiyatlarının keyfiyyəti, münbit torpaqlar və zəngin biomüxtəliflik insanların sağlamlığı, iqtisadi inkişafı və sosial rifahı üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Lakin sənayeləşmənin sürətlənməsi, urbanizasiya proseslərinin genişlənməsi və təbii sərvətlərdən qeyri-səmərəli istifadə nəticəsində ekosistemlərin tarazlığı pozulur. Bu proseslər ekoloji problemlərin qlobal xarakter almasına səbəb olmuşdur. İqlim dəyişiklikləri günümüzün ən aktual ekoloji məsələlərindən biridir. Atmosferdə istixana qazlarının konsentrasiyasının artması qlobal temperaturun yüksəlməsinə, buzlaqların əriməsinə, dəniz səviyyəsinin qalxmasına və ekstremal hava hadisələrinin sayının çoxalmasına gətirib çıxarır.

Bu dəyişikliklər yalnız təbii ekosistemlərə deyil, həm də kənd təsərrüfatına, ərzaq təhlükəsizliyinə və insanların həyat şəraitinə ciddi təsir göstərir. Buna görə də ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi artıq ayrı-ayrı dövlətlərin deyil, bütün dünya birliyinin ortaq vəzifəsinə çevrilmişdir. Azərbaycan da qlobal ekoloji təşəbbüslərin fəal iştirakçılarındandır. Son illərdə ölkəmizdə yaşıllıqların artırılması, meşələrin bərpası, alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı, tullantıların idarə olunmasının təkmilləşdirilməsi və ekoloji maarifləndirmə istiqamətində mühüm tədbirlər həyata keçirilir. Xüsusilə gənc nəslin ekoloji mədəniyyət ruhunda tərbiyə olunması dayanıqlı inkişafın təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Ulu Öndər Heydər Əliyev demişdir: “Təbiəti qorumaq, ətraf mühiti mühafizə etmək hər bir insanın vətəndaşlıq borcudur.” Bu fikir ekoloji məsuliyyətin yalnız dövlət qurumlarının deyil, hər bir fərdin üzərinə düşdüyünü aydın şəkildə ifadə edir. Həqiqətən də ətraf mühitin qorunması gündəlik həyatımızda kiçik görünən, lakin böyük əhəmiyyət daşıyan davranışlardan başlayır: suya qənaət etmək, ağac əkmək, tullantıları çeşidləmək, enerjidən səmərəli istifadə etmək və təbiətə qarşı həssas münasibət göstərmək.

Ümumdünya Ətraf Mühitin Mühafizəsi Günü bizə bir daha xatırladır ki, insan və təbiət ayrılmaz bütövdür. Təbiətin qorunması yalnız bu günün deyil, gələcək nəsillərin də rifahının təmin edilməsi deməkdir. Hər bir vətəndaşın ekoloji şüurunun yüksəldilməsi, təbiətə sevgi və məsuliyyət hissinin formalaşdırılması sağlam və dayanıqlı gələcəyin əsas şərtlərindən biridir. Ətraf mühitə hörmət isə insanın mədəniyyətinin, mənəvi zənginliyinin və gələcəyə baxışının ən mühüm göstəricilərindən biridir.

Balaxanova Qumru Vasif qızı,
ADPU-nin baş müəllimi b.ü.f.d.

Hər il 1 iyun tarixində qeyd olunan Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü bəşəriyyətin ən qiymətli sərvəti olan uşaqlara diqqət və qayğının ifadəsi kimi böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu gün yalnız bayram deyil, həm də uşaqların hüquqlarının qorunması, onların sağlam, təhlükəsiz və firavan şəraitdə böyüməsi istiqamətində cəmiyyətin və dövlətin məsuliyyətini bir daha xatırladan mühüm bir çağırışdır. Uşaqlar hər bir xalqın gələcəyidir. Onların fiziki və mənəvi sağlamlığı, keyfiyyətli təhsil alması, milli-mənəvi dəyərlərə bağlı, vətənpərvər və savadlı vətəndaş kimi formalaşması ölkənin gələcək inkişafının əsas təminatlarından biridir. Məhz buna görə də uşaqların müdafiəsi və hərtərəfli inkişafı dünyanın bütün sivil dövlətlərinin prioritet istiqamətlərindən hesab olunur.

Ümummilli Lider Heydər Əliyev uşaqlara xüsusi diqqət və qayğı göstərilməsini dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi dəyərləndirərək demişdir: “Uşaqlar bizim gələcəyimizdir, gələcəyimizi nə cür tərbiyə edəcəyiksə, ölkəmizin sabahı da elə olacaqdır.” Bu dəyərli fikir uşaqların tərbiyəsinin və inkişafının yalnız ailənin deyil, bütövlükdə cəmiyyətin məsuliyyəti olduğunu aydın şəkildə ifadə edir.

Müasir dövrdə uşaqların hüquqlarının müdafiəsi beynəlxalq hüququn əsas istiqamətlərindən biridir. Təhsil almaq, sağlamlıq xidmətlərindən istifadə etmək, təhlükəsiz mühitdə yaşamaq və öz potensialını reallaşdırmaq hər bir uşağın fundamental hüququdur. Bununla yanaşı, dünyada baş verən müharibələr, sosial bərabərsizliklər, yoxsulluq və digər qlobal problemlər milyonlarla uşağın həyatına mənfi təsir göstərir. Bu səbəbdən uşaqların müdafiəsi istiqamətində beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi xüsusi aktuallıq kəsb edir. Azərbaycanda uşaqların hüquqlarının qorunması və onların rifahının yüksəldilməsi dövlət siyasətinin mühüm tərkib hissəsidir. Təhsil və səhiyyə sahələrində həyata keçirilən islahatlar, sosial müdafiə proqramları, uşaq və gənclərin hərtərəfli inkişafına yönəlmiş layihələr ölkəmizdə sağlam və savadlı nəslin formalaşmasına xidmət edir. Bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlər Azərbaycanın gələcəyinin etibarlı təməllər üzərində qurulduğunu göstərir.

1 İyun – Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü hər birimizə mühüm bir həqiqəti xatırladır: uşaqlara göstərilən sevgi və qayğı gələcəyə qoyulan ən dəyərli sərmayədir. Uşaqların hüquqlarının qorunması, onların istedadlarının üzə çıxarılması və xoşbəxt gələcəyinin təmin edilməsi hər bir cəmiyyətin mənəvi borcudur. Çünki bugünün uşaqları sabahın qurucuları, elm adamları, müəllimləri, həkimləri və dövlət xadimləridir. Bu əlamətdar gündə bütün uşaqlara sağlam, xoşbəxt və işıqlı gələcək arzulayır, onların daim sevgi, qayğı və diqqət əhatəsində böyüməsinin vacibliyini bir daha vurğulayırıq.

Məktəbdə zəif nəticə göstərən hər bir şagirdin probleminin yalnız dərsə maraqsızlıqdan və ya zəif qabiliyyətdən qaynaqlandığını düşünmək doğru deyil. Bəzən müəllimin qarşısında oturan, tapşırıqları yerinə yetirməyən, diqqəti tez yayınan və ya aqressiv davranan şagird əslində ailəsində yaşadığı çətinliklərin təsiri altındadır. Son illərdə pedaqoji və psixoloji araşdırmalar göstərir ki, ailə travmaları uşaqların öyrənmə prosesinə ciddi təsir göstərən amillərdən biridir.

Ailə travması dedikdə ailə daxilində baş verən və uşağın emosional təhlükəsizlik hissəsini sarsıdan hadisələr nəzərdə tutulur. Valideynlərin boşanması, ailədaxili münaqişələr, zorakılıq, yaxın insanın itkisi, uzunmüddətli xəstəlik, valideyn laqeydliyi və ya iqtisadi çətinliklər uşağın psixikasında dərin izlər buraxa bilər. Böyüklər üçün adi görünən bəzi hadisələr belə uşaq tərəfindən travmatik təcrübə kimi qəbul edilə bilər.

Travma yaşayan uşağın beyni daim təhlükə siqnalları qəbul etdiyi üçün onun diqqətini dərsə yönəltməsi çətinləşir. Belə uşaqlar tez-tez unutqan olur, verilən tapşırıqları sona qədər yerinə yetirə bilmir, oxuduqlarını anlamaqda çətinlik çəkirlər. Çünki onların zehni resurslarının mühüm hissəsi özünü təhlükəsiz hiss etməyə sərf olunur. Nəticədə öyrənmə üçün lazım olan diqqət, yaddaş və təhliletmə bacarıqları zəifləyir.

Travmanın digər təsiri motivasiyanın azalmasıdır. Özünü dəyərsiz hiss edən və ya gələcəyə inamını itirən uşaq təhsilin əhəmiyyətini dərk etməkdə çətinlik çəkir. Belə şagirdlərdə “Mən bacarmaram”, “Onsuz da uğursuzam” kimi düşüncələr formalaşır. Bu isə onların akademik nailiyyətlərinə birbaşa mənfi təsir göstərir.

Ailə travmaları davranış problemləri ilə də özünü göstərə bilər. Bəzi uşaqlar sakitləşir, özlərinə qapanır və sosial münasibətlərdən uzaqlaşırlar. Digərləri isə aqressiv davranır, qaydalara əməl etməkdə çətinlik çəkir və tez-tez konfliktlərə səbəb olurlar. Hər iki halda müəllimlərin əsas vəzifəsi problemi yalnız intizam məsələsi kimi deyil, mümkün emosional çətinliyin əlaməti kimi də qiymətləndirməkdir.

Müəllim ailə travmasını tam aradan qaldıra bilməz. Lakin məktəb mühiti uşağın bərpa prosesində mühüm rol oynaya bilər. Bunun üçün ilk növbədə şagirdə qarşı anlayışlı və dəstəkləyici münasibət göstərilməlidir. Uşaq bilməlidir ki, məktəbdə onu dinləyən, anlayan və ona inanan insanlar var. Müəllimin sadə bir dəstəyi, xoş sözü və ya uğuru vaxtında qiymətləndirməsi bəzən gözlənildiyindən daha böyük təsir göstərə bilir.

Məktəb psixoloqları ilə əməkdaşlıq da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müəllim travma əlamətlərini müşahidə etdikdə bunu vaxtında mütəxəssislərlə paylaşmalı, valideynlərlə konstruktiv dialoq qurmağa çalışmalıdır. Bu zaman uşağın damğalanmaması və şəxsi məlumatlarının qorunması əsas prinsip kimi saxlanılmalıdır.

Unutmaq olmaz ki, hər bir şagird sinfə görünməyən bir hekayə ilə daxil olur. Bəzən həmin hekayə uğurlarla dolu olur, bəzən isə ağrılı xatirələr və travmalarla. Təhsil yalnız bilik vermək prosesi deyil, həm də uşağın emosional inkişafını dəstəkləmək missiyasıdır. Travmanın öyrənməyə təsirini anlayan müəllimlər daha həssas, daha effektiv və daha uğurlu pedaqoji mühit formalaşdıra bilirlər.

Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixində 28 May 1918-ci il xüsusi və şərəfli yer tutur. Məhz bu tarixdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması elan edilmiş, xalqımız özünün müstəqil dövlət qurmaq hüququnu bütün dünyaya bəyan etmişdir. Bu hadisə yalnız Azərbaycan tarixində deyil, bütövlükdə Şərq dünyasının ictimai-siyasi həyatında mühüm dönüş nöqtəsi olmuşdur. Çünki Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti müsəlman Şərqində ilk parlamentli demokratik respublika kimi tarixə daxil olmuşdur. XX əsrin əvvəllərində dünyada baş verən siyasi dəyişikliklər, xüsusilə Rusiya imperiyasının süqutu milli azadlıq hərəkatlarının güclənməsinə şərait yaratmışdı. Azərbaycan xalqı da yaranmış tarixi fürsətdən istifadə edərək milli dövlətçilik ideyasını reallaşdırmağa nail oldu.

1918-ci il mayın 28-də Tiflisdə Milli Şura tərəfindən “İstiqlal Bəyannaməsi” qəbul edildi və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradıldığı elan olundu. Bu sənəd xalqımızın milli iradəsini, azadlıq arzusunu və müstəqil yaşamaq əzmini əks etdirən mühüm tarixi akt idi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradıcıları Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Fətəli xan Xoyski, Əlimərdan bəy Topçubaşov və digər görkəmli dövlət xadimləri qısa müddət ərzində müasir dövlət quruculuğu istiqamətində mühüm addımlar atdılar. Dövlət idarəetmə sistemi formalaşdırıldı, parlament yaradıldı, milli ordu təşkil edildi və Azərbaycanın üçrəngli dövlət bayrağı qəbul olundu. Həmçinin ölkədə təhsil, səhiyyə və mədəniyyət sahələrində islahatlara başlanıldı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun demokratik prinsiplərə əsaslanması idi. Parlamentdə müxtəlif millətlərin və siyasi qüvvələrin nümayəndələrinin təmsil olunması dövlətin demokratik mahiyyətini göstərirdi. Qadınlara seçmək və seçilmək hüququnun verilməsi isə həmin dövr üçün olduqca mütərəqqi addım hesab olunurdu. Bu hüquq bir çox Avropa ölkələrindən daha əvvəl Azərbaycanda tətbiq edilmişdi ki, bu da cümhuriyyət rəhbərlərinin yüksək siyasi düşüncəyə malik olduqlarını sübut edir.

Təəssüf ki, mürəkkəb beynəlxalq vəziyyət və xarici müdaxilələr nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti uzunömürlü olmadı və 1920-ci ildə sovet işğalı nəticəsində fəaliyyətini dayandırdı. Lakin cümhuriyyət ideyası xalqın yaddaşından silinmədi. Azərbaycan xalqı uzun illər azadlıq arzusu ilə yaşamış və nəhayət, 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini yenidən bərpa etmişdir.

Bu gün müstəqil Azərbaycan dövləti Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasi və mənəvi varisi kimi inkişaf edir. Ölkəmiz beynəlxalq aləmdə öz mövqeyini möhkəmləndirmiş, iqtisadi, siyasi və mədəni sahələrdə mühüm uğurlar qazanmışdır. Dövlət müstəqilliyimizin qorunması və daha da gücləndirilməsi hər bir vətəndaşın əsas vəzifələrindən biridir. 28 May yalnız tarixi bir gün deyil, həm də xalqımızın azadlıq ruhunun, milli birliyinin və dövlətçilik ənənələrinin rəmzidir. Bu müqəddəs tarix hər bir azərbaycanlıda vətənpərvərlik hissini gücləndirir və gələcək nəsillərə müstəqilliyin nə qədər böyük dəyər olduğunu xatırladır. Azərbaycan xalqı öz müstəqilliyini daim qoruyacaq və dövlətçiliyini daha da möhkəmləndirəcəkdir.

ADPU-nun müəllimi b/m, b.ü.f.d.
Balaxanova Qumru Vasif qızı

İnsan cəmiyyətinin inkişaf tarixi göstərir ki, iqtisadi yüksəliş yalnız təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə ilə deyil, eyni zamanda onların qorunması və gələcək nəsillərə sağlam şəkildə ötürülməsi ilə mümkündür. Ətraf mühit insan həyatının, iqtisadiyyatın, kənd təsərrüfatının, sənayenin və ümumilikdə dövlətin davamlı inkişafının əsas dayağıdır. Məhz buna görə də ekoloji təhlükəsizlik XXI əsrin ən mühüm qlobal prioritetlərindən birinə çevrilmişdir. Bu istiqamətdə dövlət siyasətinin həyata keçirilməsində xüsusi rol oynayan Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi işçilərinin fəaliyyəti yüksək dəyərə malikdir. Azərbaycanda hər il 23 may tarixinin Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi İşçilərinin Peşə Bayramı kimi qeyd olunması onların cəmiyyət və dövlət qarşısında göstərdikləri fədakar xidmətin mühüm qiymətləndirilməsidir. Bu peşə bayramı təkcə bir qurumun əməkdaşlarının təntənəsi deyil, həm də təbiətin mühafizəsinə xidmət edən bütün insanların əməyinə verilən ictimai hörmətin ifadəsidir. Çünki sağlam ətraf mühit olmadan sağlam cəmiyyətin, güclü iqtisadiyyatın və dayanıqlı gələcəyin mövcudluğu mümkün deyil. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi ölkənin torpaq, su, meşə, fauna, flora, atmosfer havası və mineral ehtiyatlarının qorunmasını təmin edən əsas dövlət qurumudur.

Nazirliyin əməkdaşları biomüxtəlifliyin mühafizəsi, xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin idarə olunması, meşələrin bərpası, su ehtiyatlarının monitorinqi, geoloji tədqiqatlar, ətraf mühitin çirklənməsinin qiymətləndirilməsi, iqlim dəyişmələrinin təsirlərinin azaldılması və ekoloji qanunvericiliyin icrasına nəzarət kimi çoxşaxəli fəaliyyət istiqamətlərini həyata keçirirlər. Onların gündəlik fəaliyyəti insanların çox vaxt görmədiyi, lakin həyat keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərən mühüm işlərdən ibarətdir. BMT-nin və digər beynəlxalq təşkilatların hesabatları göstərir ki, son yüz ildə planetdə meşə örtüyünün əhəmiyyətli hissəsi məhv olmuş, milyonlarla hektar torpaq deqradasiyaya uğramış, yüzlərlə bitki və heyvan növü yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalmışdır. Qlobal temperaturun sənaye inqilabından bəri orta hesabla 1°C-dən artıq artması iqlim dəyişmələrinin artıq real təhlükəyə çevrildiyini sübut edir. Belə şəraitdə ekoloqların, meşə mühafizəçilərinin, geoloqların, hidroloqların, meteoroloqların və digər mütəxəssislərin fəaliyyəti təkcə milli deyil, həm də beynəlxalq əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan zəngin biomüxtəlifliyə malik ölkələrdən biridir. Qısa məsafədə doqquz iqlim qurşağının mövcudluğu ölkəmizin flora və fauna baxımından olduqca zəngin olmasına şərait yaratmışdır. Böyük Qafqaz, Kiçik Qafqaz, Talış dağları, Kür-Araz ovalığı, Xəzər dənizi və onun sahilləri minlərlə bitki və heyvan növünün yaşayış məkanıdır. Bu zənginliyin qorunması isə yalnız elmi əsaslandırılmış ekoloji siyasət və peşəkar mütəxəssislərin fəaliyyəti nəticəsində mümkündür. Son illərdə ölkəmizdə meşələrin bərpası, yaşıllaşdırma aksiyaları, milli parkların genişləndirilməsi, tullantıların idarə olunmasının təkmilləşdirilməsi, su ehtiyatlarının qorunması, atmosfer havasının monitorinqi və ekoloji maarifləndirmə istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirilmişdir. Hirkan, Şahdağ, Göygöl, Altıağac, Şirvan və digər milli parkların fəaliyyəti biomüxtəlifliyin qorunmasına mühüm töhfə verir. Bu uğurların arxasında Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin minlərlə əməkdaşının əməyi dayanır. Ekoloji təhlükəsizlik yalnız dövlət qurumlarının vəzifəsi deyil. Bu məsuliyyət hər bir vətəndaşın gündəlik davranışından başlayır. Lakin cəmiyyətin ekoloji mədəniyyətinin formalaşdırılmasında nazirlik əməkdaşlarının maarifləndirici fəaliyyəti xüsusi rol oynayır. Məktəblərdə keçirilən ekoloji layihələr, ağacəkmə kampaniyaları, «Yaşıl dünya naminə həmrəylik», «Bir ağac – min nəfəs», tullantıların çeşidlənməsi və su ehtiyatlarının qorunmasına dair tədbirlər insanların təbiətə münasibətinin dəyişməsinə xidmət edir. Müasir dövrdə ekoloji problemlərin həlli artıq yalnız ənənəvi üsullarla mümkün deyil. Peyk müşahidələri, coğrafi informasiya sistemləri (GIS), uzaqdan zondlama texnologiyaları, süni intellekt, böyük verilənlərin analizi və avtomatik monitorinq sistemləri ekoloji idarəetmənin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.

Nazirlik əməkdaşlarının bu texnologiyalardan istifadə etməsi təbii ehtiyatların daha dəqiq qiymətləndirilməsinə, ekoloji risklərin erkən müəyyən edilməsinə və operativ qərarların qəbul edilməsinə imkan yaradır. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri də ekoloji baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Uzun illər ərzində dağıdılmış meşələrin bərpası, çay hövzələrinin qorunması, minalardan təmizlənmiş ərazilərin yaşıllaşdırılması, ekosistemlərin rekultivasiyası və biomüxtəlifliyin bərpası gələcək nəsillər üçün sağlam təbii mühitin yaradılmasına xidmət edir. Bu istiqamətdə ekoloqların və digər mütəxəssislərin fəaliyyəti strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın beynəlxalq ekoloji təşəbbüslərdə fəal iştirakı da ölkəmizin ətraf mühitin mühafizəsinə verdiyi önəmi nümayiş etdirir. İqlim dəyişmələrinə qarşı mübarizə, yaşıl enerji layihələrinin genişləndirilməsi, karbon emissiyalarının azaldılması və bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindəndir. Bu məqsədlərin reallaşması üçün Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin əməkdaşları elmi bilikləri, peşəkarlıqları və məsuliyyətləri ilə mühüm rol oynayırlar. Təbiətin qorunması yalnız bugünkü nəslin deyil, gələcək nəsillərin də hüquqlarının müdafiəsidir. Bir ağacın qorunması minlərlə canlı növünün yaşaması, bir çayın təmiz saxlanılması insanların sağlamlığı, bir meşənin mühafizəsi isə iqlim sabitliyi deməkdir. Bu baxımdan ekoloqların və təbiət mühafizəçilərinin fəaliyyəti görünməyən, lakin cəmiyyət üçün həyati əhəmiyyət daşıyan xidmətlər sırasındadır. 23 May Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi İşçilərinin Peşə Bayramı təbiəti qoruyan insanların zəhmətinə verilən yüksək dəyərin rəmzidir. Onların peşəkarlığı, məsuliyyəti və vətənpərvərliyi Azərbaycanın ekoloji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə, biomüxtəlifliyin qorunmasına və davamlı inkişaf məqsədlərinin həyata keçirilməsinə mühüm töhfə verir. Hər bir vətəndaş təbiəti qorumağı öz mənəvi borcu hesab etdikdə, ekoloji mədəniyyət həyat tərzinə çevrildikdə və dövlət–cəmiyyət əməkdaşlığı daha da gücləndikdə sağlam ətraf mühit, yaşıl iqtisadiyyat və təhlükəsiz gələcək qurmaq mümkün olacaqdır. Çünki təbiəti qorumaq sadəcə ekoloji vəzifə deyil, həm də Vətənə, insanlığa və gələcək nəsillərə olan ən müqəddəs məsuliyyətdir.

ADPU-nun baş müəllimi, b.ü.f.d. Balaxanova Qumru Vasif qızı

Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixində elə şəxsiyyətlər vardır ki, onların fəaliyyəti yalnız müəyyən bir dövrü deyil, bütöv bir xalqın gələcək inkişaf istiqamətini müəyyənləşdirir. Belə tarixi şəxsiyyətlərdən biri, şübhəsiz ki, müasir Azərbaycan dövlətinin qurucusu və memarı Heydər Əlirza oğlu Əliyevdir. Onun siyasi fəaliyyəti milli dövlətçilik ideologiyasının formalaşması, ictimai- siyasi sabitliyin təmin olunması və Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun möhkəmləndirilməsi baxımından müstəsna əhəmiyyətə malikdir.

Heydər Əlirza oğlu Əliyev 1923-cü il mayın 10-da Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. Hələ gənclik illərindən yüksək intellekti, təşkilatçılıq bacarığı və idarəetmə qabiliyyəti ilə seçilən Heydər Əliyev sonralar Azərbaycanın siyasi həyatında mühüm rol oynayan liderə çevrilmişdir. Onun rəhbərliyi dövründə Azərbaycan iqtisadi, sosial və mədəni sahələrdə mühüm nailiyyətlər əldə etmiş, milli inkişaf strategiyasının əsasları formalaşdırılmışdır.

XX əsrin 70–80-ci illərində Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanda sənaye müəssisələrinin tikintisi geniş vüsət almış, kənd təsərrüfatının inkişafı istiqamətində mühüm proqramlar həyata keçirilmişdir. Təhsil və elm sahəsində aparılan islahatlar nəticəsində minlərlə azərbaycanlı gəncin keçmiş Sovet İttifaqının nüfuzlu ali məktəblərində təhsil almasına şərait yaradılmışdır. Bu siyasət sonrakı dövrdə ölkənin milli kadr potensialının formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra ölkədə yaranmış siyasi böhran, iqtisadi tənəzzül və vətəndaş qarşıdurması dövlətçiliyi ciddi təhlükə qarşısında qoymuşdu. Məhz belə mürəkkəb və taleyüklü bir dövrdə xalqın tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev ölkədə ictimai-siyasi sabitliyi təmin etmiş, dövlət idarəçiliyində sistemli islahatlara başlamışdır. Onun rəhbərliyi ilə qəbul olunan yeni Konstitusiya, hüquqi dövlət quruculuğu istiqamətində atılan addımlar və demokratik institutların formalaşdırılması Azərbaycanın müasir inkişaf modelinin əsasını təşkil etmişdir.

Heydər Əliyevin həyata keçirdiyi neft strategiyası Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsində xüsusi rol oynamışdır. “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması nəticəsində ölkəyə böyük həcmdə xarici investisiyalar cəlb edilmiş, Azərbaycanın dünya enerji bazarındakı mövqeyi güclənmişdir. Bu siyasət yalnız iqtisadi inkişafı deyil, həm də ölkənin geosiyasi əhəmiyyətinin artmasını təmin etmişdir. Ulu öndərin fəaliyyətində milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və azərbaycançılıq ideologiyasının təşviqi də mühüm yer tuturdu. O, Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə, milli mədəniyyətin inkişafına və gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsinə xüsusi diqqət yetirmişdir. Heydər Əliyev hesab edirdi ki, güclü dövlət yalnız milli birlik və mənəvi həmrəylik şəraitində inkişaf edə bilər.

Bu gün Azərbaycan Respublikasının əldə etdiyi uğurların təməlində Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi inkişaf strategiyası dayanır. Onun siyasi irsi müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin əsas ideoloji dayaqlarından biri olaraq qalmaqdadır. Azərbaycan xalqı ulu öndərin xatirəsini daim ehtiramla yad edir və onun dövlətçilik fəlsəfəsini milli inkişafın mühüm istiqaməti kimi dəyərləndirir. Heydər Əliyev yalnız böyük dövlət xadimi deyil, həm də xalqının taleyini düşünən uzaqgörən lider, milli birlik və müstəqillik ideallarının simvolu idi. Onun həyat yolu və siyasi fəaliyyəti gələcək nəsillər üçün əsl vətənpərvərlik, dövlətə sədaqət və milli məsuliyyət nümunəsi olaraq yaşayır.

ADPU-nun müəllimi b/m, b.ü.f.d.
Balaxanova Qumru Vasif qızı